यस्तो छ बाम गठबन्धनको घोषणा

शुक्रबार, कार्तिक १७, २०७४

loading...


काठमाडौं  । ‘गाउँदेखि केन्द्रसम्म वामपन्थी सरकार’ भन्ने मूल नारा राख्दै एमाले–माओवादी केन्द्रसहितको वाम गठबन्धनले संयुक्त चुनावी घोषणापत्र तयार गरेको छ । आगामी १० वर्षभित्र गरिबीको रेखामुनि रहेका सबैलाई मुक्त गर्ने महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य वामपन्थी गठबन्धनले बोकेको छ । भूकम्प र नाकाबन्दीपछि करिब २५ प्रतिशत हाराहारीमा रहेको गरिबीलाई दस वर्षभित्रै निर्मूल पार्ने प्रतिबद्धता गठबन्धनले गरेको छ । दुई दिनअघि वाम गठबन्धनको प्रमुख प्रतिस्पर्धी दल कांग्रेसले १० वर्षमा गरिबी ३ प्रतिशतभन्दा कममा सीमित गर्ने चुनावी घोषणापत्र सार्वजनिक गरिसकेको छ । हाल गरिबीको रेखामुनि २१ प्रतिशत जनसंख्या रहेको आधिकारिक तथ्यांक छ । भूकम्प र नाकाबन्दीपछि वृद्धि भई करिब २५ प्रतिशत हाराहारी पुुगेको अनुमान गरिएको छ ।

‘आगामी पाँच वर्षभित्र नेपाललाई विकासशील राष्ट्रको पंक्तिमा पुर्‍याइनेछ । निरपेक्ष गरिबीको रेखामुनि रहेका जनतालाई सो अवस्थाबाट मुक्त गरिनेछ,’ केही दिनमै सार्वजनिक गर्ने तयारी रहेको वाम घोषणापत्रमा भनिएको छ, ‘१० वर्षभित्र प्रतिव्यक्ति आय कम्तीमा ५ हजार अमेरिकी डलर पुग्ने गरी राष्ट्रिय अर्थतन्त्र विकासको थालनी गरिनेछ । यस शताब्दीको अन्त्य अर्थात् २०९९ सालसम्म नेपाललाई समुन्नत राष्ट्रको स्तरमा पुर्‍याउने गरी आर्थिक र विकासका योजना र कार्यक्रम अगाडि बढाइनेछ ।’

प्रदेश र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनबाट वामपन्थी शक्तिहरूको अत्यधिक बहुमतको सरकार निर्माण हुने दाबी घोषणापत्रमा छ । ‘मुलुकलाई राजनीतिक स्थिरता र समृद्धिको दिशामा गुणात्मक ढंगले अघि बढाउने अवसर हो,’ जनमतलाई आफूतिर तान्नुपर्ने कारण राख्दै त्यसमा भनिएको छ, ‘हामीले इमानदारी र क्षमतापूर्वक राष्ट्र र जनताको नेतृत्व गर्दै स्वाधीन, समृद्ध, समुन्नत एवं समाजवादउन्मुख नेपाल निर्माणको उद्देश्य पूरा गर्न सक्छौं ।’

नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका मूल प्रतिनिधि संस्था एमाले र माओवादी केन्द्र रहेको र निकट भविष्यमा एउटै एकीकृत पार्टीमा रूपान्तरित गर्ने तयारी रहेको घोषणापत्रमा उल्लेख गरिएको छ । दुई पार्टीले मंसिर १० र २१ गते हुने चुनावमा तालमेल गर्ने र चुनावपछि एकीकरण गर्ने घोषणा यसअघि नै गरिसकेका छन् । कांग्रेस र मधेसकेन्द्रित दलहरूले राष्ट्रियता र स्वाधीनताका पक्षमा काम नगर्दा मुलुक अधोगतितिर लागेको दाबी उनीहरूको छ ।

संयुक्त गठबन्धनले आफूप्रति मत हाल्नुपर्ने प्रमुख ९ आधार तय गरेका छन् । त्यसमा पहिलो, राष्ट्रिय स्वतन्त्रता, सार्वभौमिकता, स्वाधीनता, भौगोलिक अखण्डता, स्वाभिमान र हितको रक्षाका लागि वामपन्थीको बहुमतको सरकार आवश्यक रहेको उल्लेख छ । दोस्रोमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना गरी पुँजीवादी जनवादी क्रान्ति सम्पन्न गर्ने संघर्षको मुख्य नेतृत्व र वाहक शक्ति कम्युनिस्ट तथा वामपन्थी शक्तिहरू भएकाले परिवर्तनको मूल मर्म एवं भावसहित संविधान पालना गर्न र गराउन पनि संसद् तथा सरकारमा वामपन्थीहरूको बहुमत आवश्यक पर्ने दाबी छ । नेपाली स्वरूपको लोकतन्त्रको प्रयोगबाट ‘जनताको प्रतिस्पर्धात्मक बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली’ र ‘समाजवादउन्मुख’ सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणलाई सफल पार्न कम्युनिस्ट तथा वामपन्थीबाट मात्र सम्भव रहेको उल्लेख गर्दै तेस्रो बुँदामा भनिएको छ, ‘नेपालको सर्वोपरि विकासका लागि सबै राष्ट्रिय स्रोत र साधनलाई अत्यधिक रूपमा उपयोग र परिचालन गर्न पनि वामपन्थीको नेतृत्व अपरिहार्य छ ।’

एकैपटक सबै क्षेत्रमा तीव्र आर्थिक विकास गरी सामाजिक न्यायसहितको समृद्ध नेपालको निर्माण गर्न, रोजगारी र उच्च जीवनस्तर हासिल गर्न, जनताको आशा एवं आकांक्षा पूरा गर्न वामपन्थी शक्तिबाहेक अरूबाट सम्भव नभएको उल्लेख गर्दै अर्को बुँदामा भनिएको छ, ‘छोटो समयमा सरकारको नेतृत्व गर्ने अवसर पाउँदा समेत हामीले आफूलाई सही साबित गरेका छौं । त्यसैले, समृद्ध नेपाल निर्माणका लागि वामपन्थीको बहुमत आवश्यक छ ।’ वितरणमुखी कार्यक्रम ल्याउने भनेर आरोप लाग्ने गरेको एमालेले त्यस्तै प्रकृतिका कार्यक्रमलाई थप निरन्तरता दिने वाचा गरेको छ । हाल मासिक दुई हजार रुपैयाँका दरले वृद्धवृद्धा तथा अपांगलाई दिइँदै आएको सामाजिक सुरक्षा भत्ता मासिक ५ हजार रुपैयाँ पुर्‍याउने जनाएको छ । ‘६५ वर्ष उमेर पुगेका ज्येष्ठ नागरिकलाई सबै किसिमका यातायात भाडामा २५ प्रतिशत र ८० वर्ष उमेर पुगेका ज्येष्ठ नागरिकलाई ५० प्रतिशत छुटको व्यवस्था गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ ।

२०७२ को विनाशकारी भूकम्पबाट क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माण २०७६ सालभित्र सक्ने अर्को महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य अगाडि सारिएको छ । बाढीपहिरोमा परी घरबार गुमाएका र जनधनको क्षति भएका तराई–मधेस तथा पहाडी जिल्लामा पनि पुनर्निर्माण तीव्र गतिमा अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ । ‘घर क्षति भएका प्रत्येक परिवारलाई घर निर्माणका लागि तीन महिनाभित्र ४ लाख अनुदान र ३ लाख दीर्घकालीन निब्र्याजी ऋणको व्यवस्था गरिनेछ, घडेरीसमेत गुमाएका परिवारका लागि घर बनाउन घडेरी व्यवस्था गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ ।

प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) लाई भने केही कडाइ गर्ने संकेत घोषणापत्रमा देखिन्छ । ‘नेपालमा राष्ट्रिय पुँजीको आकार र सामथ्र्य अझै पनि सानो तथा कमजोर रहेकाले राष्ट्रिय औद्योगिकीकरण र गुणात्मक आर्थिक वृद्धिका निम्ति आन्तरिक पुँजी लगानी मात्र अपर्याप्त हुनेछ । त्यस अवस्थामा ठूला पूर्वाधार निर्माण र राष्ट्रिय प्राथमिकताका आयोजनाहरूमा विदेशी लगानी भित्र्याउन आवश्यक छ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ, ‘तर, बाह्य लगानीमा मात्र भर पर्नाले वा अनियन्त्रित रूपमा प्रवेश गराउनाले देशको अर्थतन्त्रमा गम्भीर नकारात्मक असर पर्ने खतरा रहन्छ । तसर्थ, आन्तरिक र बाह्य लगानीमा सन्तुलनको नीति लिँदै बाह्य लगानीलाई उपयुक्त वातावरण बनाई विधिसम्मत ढंगले आमन्त्रण गरिनेछ ।’

आर्थिक विकासलाई तीव्र रूपमा अघि बढाउन जलस्रोत तथा ऊर्जामा राष्ट्रिय अभियान, आधुनिक प्रविधिसहित सडक, रेल, विमानस्थल, नहरलगायत भौतिक पूर्वाधार विकास, कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण, पर्यटन तथा उत्पादनशील उद्योग क्षेत्रको विकास, मानव संसाधनको विकासलाई योजनाबद्ध ढंगले अघि सारिएको छ । ‘व्यापक रूपमा आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवद्र्धन उद्योगहरूको विकास गरिनेछ । उत्पादकत्व र उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना, आर्थिक परनिर्भरता र व्यापार घाटा समाप्त पार्ने वाणिज्य नीति अवलम्बन गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ । दुई वर्षभित्रै नेपाललाई आधारभूत खाद्यान्न, माछा, मासु, अन्डा र दूधमा आत्मनिर्भर बनाई पाँच वर्षभित्र खाद्यान्न निर्यात गर्ने अवस्थामा पुर्‍याइने उल्लेख छ ।

‘विभिन्न क्षेत्रमा कृषि बजारमा आधारित आधुनिक औद्योगिक सहर विकास गरिनेछ । ग्रामीण क्षेत्रका जनतालाई यिनै सहरमा पुन:स्थापित गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ, ‘बजारमा बिक्री हुन नसकेको व्यावसायिक उत्पादन सरकारले खरिद गरी जैविक विद्युत् उत्पादनमा प्रयोग गर्नेछ ।’ १० वर्षमा नेपाललाई प्रांगारिक मुलुक घोषणा गरिने उल्लेख छ । ‘पाँच वर्षमा सम्पूर्ण सिंचाइयोग्य कृषि भूमिमा आधुनिक सिंचाइ प्रणाली लागू गरिनेछ । आगामी पाँच वर्षमा सबै उत्पादन क्षेत्र, औद्योगिक क्षेत्र र सडकमा चौबिसै घण्टा पर्याप्त विद्युत् उपलब्ध गराइनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ, ‘आगामी तीन वर्षमा काठमाडौं उपत्यकाभित्र विद्युतीय सवारीसाधन मात्र उपयोग गर्ने कार्ययोजना लागू गरिनेछ । पहिलो वर्षदेखि सुरु गरेर दोस्रो वर्षमा सम्पन्न हुने गरी काठमाडांैमा पेट्रोलियम वाहनहरूलाई विद्युतीय वाहनबाट प्रतिस्थापन गरिनेछ ।’

बिजुलीबाट वञ्चित घरपरिवारलाई दुई वर्षभित्र उपलब्ध गराउने घोषणापत्रमा वाचा गरिएको छ । ‘आगामी १० वर्षमा जल, जैविक, सौर्य, वायु, फोहोर प्रशोधन र अन्य वैकल्पिक माध्यमबाट २० हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ, ‘आन्तरिक खपतबाट बचेको ऊर्जा भारत, चीन र बंगलादेशमा निर्यात गर्न विशेष योजना कार्यान्वयन गरिनेछ ।’ त्यसका लागि १० वर्षभित्रै कर्णाली चिसापानी, बूढीगण्डकी, पश्चिम सेती, नलसिंह गाड, उत्तर गंगा, नौमुरे, माथिल्लो झिम्रुक, सुनकोसी–१, सुनकोसी–२, तमोर, तामाकोसी–३ लगायत परियोजना सम्पन्न गरिने उल्लेख छ । हाल नेपाली सेनाले निर्माण अघि बढाएको काठमाडौं–तराई द्रुतमार्ग चार वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने दाबी गरिएको छ । पूर्व–पश्चिम राजमार्गलाई पाँच वर्षभित्र ६/८ लेनमा स्तरोन्नति, तीन वर्षमा हुलाकी राजमार्गलाई ४/६ लेनमा स्तरोन्नति गर्ने जनाइएको छ ।

पाँच वर्षमा पशुपतिनगर, चुलाचुली, दमक, धरान, चतरा, त्रियुगा, कमलामाई, हेटांैडा, भरतपुर, देवघाट, रामपुर, रिडी, सन्धिखर्क, प्यूठान, दाङ घोराही, सुर्खेत, बाबियाचौर, सुँगुरखाल, अमरगढी र पूर्णागिरिसम्म समेट्ने गरी ४/६ लेनको भित्री तराई औद्योगिक करिडोर राजमार्ग निर्माण गर्ने जनाएको छ । पाँच वर्षमा राजधानी उपत्यकाका चक्रपथमा रेल सञ्चालन गरिने उल्लेख छ । ‘काठमाडौंलगायत मुख्य सहरमा सम्भाव्यता हेरी मेट्रो र मोनोरेल, ट्राम र अत्याधुनिक सार्वजनिक यातायात सञ्चालन गरिनेछ । स्थानीय तहमा चक्रपथको सम्भाव्यता अध्ययन गरी निर्माण आरम्भ गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ, ‘राजधानीलाई छिमेकी मुलुकका रेलमार्ग सञ्जालसँग तथा राजधानीलाई सबै प्रादेशिक केन्द्रसँग द्रुतमार्गद्वारा जोडिनेछ ।’

१० वर्षभित्र सम्पन्न हुने गरी जलमार्ग, पदमार्ग, केबुलकार तथा घोडेटो र गोरेटो बाटो निर्माण, विस्तार एवं स्तरोन्नतिका बृहत् परियोजना सञ्चालन गर्ने वाम गठबन्धनले जनाएको छ । ‘पाँच वर्षभित्र निजगढमा अत्याधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण गरिनेछ । दुई वर्षभित्र भैरहवा र तीन वर्षभित्र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण सम्पन्न गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा उल्लेख छ, ‘कोसी, गण्डकी र कर्णाली नदीमा आन्तरिक र बाह्य जलमार्गका सम्भाव्यता अध्ययन गरिनेछ । उच्च बाँधयुक्त जलाशयमा जलमार्गको विकास गरिनेछ ।’

भूपरिवेष्टित मुलुकहरूले समुद्र उपयोग गर्न पाउने अधिकार प्रयोग गरी नेपाली ध्वजावाहक पानीजहाज सञ्चालनको उद्देश्य सार्वजनिक गरिएको छ । १० वर्षमा ५० लाख पर्यटक भित्र्याउने जनाइएको छ । सबै प्रदेशमा ठूला औद्योगिक क्षेत्र स्थापना गरिने र विद्यमान औद्योगिक क्षेत्रलाई आधुनिकीकरण गरी १० वर्षभित्र १० लाख व्यक्तिले रोजगारी प्राप्त गर्ने वातावरण मिलाउने दाबी गरिएको छ । ‘पाँच वर्षभित्र मुस्ताङमा युरेनियम उत्खनन र प्रशोधन गरिनेछ । आगामी पाँच वर्षभित्र दैलेखलगायत स्थानमा फेला परेको पेट्रोलियम र नवलपरासीमा रहेको फलाम खानी उत्खनन, प्रशोधन र विकास गरिनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ । सबै नागरिकलाई अनिवार्य स्वास्थ्य बिमामा आबद्ध गरी गरिबीको रेखामुनि रहेका जनताका लागि बिमा रकमको ५० प्रतिशत सरकारले भुक्तानी गरिदिने घोषणा छ । ‘१५ वर्षमुनिका बालबालिका र ६५ वर्षमाथिका ज्येष्ठ नागरिकलाई नि:शुल्क स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराइनेछ,’ घोषणापत्रमा भनिएको छ । एमालेले निकै पहिलेदेखि नाराका रूपमा अघि सारेको गाउँटोलमा सहकारी घरघरमा रोजगारीलाई पुन: दोहोर्‍याएको छ । कान्तिपुरबाट

 

प्रतितितिसभा तथा प्रदेशसभा निर्वाचन २०७४
नेकपा एमाले र नेकपा माओवालदी केन्द्र
संयुक्त निर्वाचन घोषणापत्र

आदरणीय दददीबदिनी तथा दाजुभाइिरू !
संघीय लोकतान्त्रिक गणतिको घोषणासंगैनेपाली समाजमा युगान्तकारी पररवततन भएको छ । ऐदतिादसक
पररवततनको मिान उपलन्त्रिका रुपमा रिेको नेपालको संदवधान कायातन्वयन यदतबेला राष्ट्रको मुख्य कायतभार
िो । दनददतष्ट् समयसीमादभत्र सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तिको दनवातचनलेत्यस कायतभारलाई पूरा गदतछ । स्थानीय
तिको दनवातचन सम्पन्न भइसके को पररप्रेक्ष्यमा आगामी मंदसर १० र २१ गते संघ र प्रदेश तिको दनवातचन सम्पन्न
हुनेक्रमसँगैसंदवधान कायातन्वयनको मुख्य कायतभार पूरा हुनेछ ।
राष्ट्रको यो युगान्तकारी पररवततनका लादग नेपाली जनतालेदवगत ७० वषतदेन्त्रि अनेक ं शान्त्रन्तपूणत
जनआन्दोलन र सशस्त्र संघषतिरु संचालन गरेका छन्। यी संघषतका क्रममा िजार ं योद्धािरूलेआफ्नो जीवन
बदलदान गरेका छन्, िजार ंयोद्धा बेपत्ता भएका छन्, िजार ंघाइतेर अङ्गभङ्ग भएका छन्। यस क्रममा कै यन
व्यन्त्रििरुलेकठोर जेलसजाय भोगेका छन् र आन्दोलन संचालनका दनन्त्रि भूदमगत जीवन दबताउन बाध्य
भएका छन्।यी सबैसंघषतिरुको पररणाम नेपालमा िजार वषतदेन्त्रि कायम राजतिात्मक व्यवस्थाको अन्त्य भई
संघीय लोकतान्त्रिक गणति स्थापना भएको छ । ऐदतिादसक संदवधानसभाबाट नेपालको संदवधान जारी भई
पररवततनका मिान उपलन्त्रििरु संस्थागत भएका छन् । मुलुकमा यो ऐदतिादसक पररवततन ल्याउनेशान्त्रन्तपूणत
तथा सशस्त्र संघषतिरु, झापा दवद्रोि तथा माओवादी जनयुद्ध एवं मधेसी, आददवासी जनजादत लगायत उत्पीदित
समुदायलेचलाएका संघषतिरुमा आˆनो जीवन उत्सगतगनुतहुनेमिान शिीदिरूप्रदत भावपूणतश्रद्धाञ्जली अपतण
गदतछ ं, बेपत्ता योद्धािरूप्रदत सम्मान प्रकट गदतछ ं, घाइतेयोद्धािरूलाई अदभवादन गदतछ ं तथा यी सम्पूणत
संघषतिरुमा भाग दलनेजनसमुदायलाई कृ तज्ञताभावसदित अदभनन्दन गदतछ ं । िामी आन्दोलनका अग्रजिरू,
मिान्शिीदिरू, आन्दोलन र संघषतका योद्धािरू एवं आम जनसमुदायको सपना, अपेक्षा र आकांक्षा पूरा गने
दृढसंकल्प गदतछ ं ।
आसन्न प्रदतदनदधसभा र प्रदेशसभाको दनवातचनमा व्यापक उत्सािसाथ सिभागी हुन िामी सम्पूणतमतदातालाई
िाददतक आहृवान गदतछ ं । यस दनवातचनमा सिी एवं योग्य जनप्रदतदधिरूको चयन गरी नयाँ संदवधानले
पररकल्पना गरेको समाजवाद उन्मुि सामादजक-आदथतक रुपान्तरणलाई साकार पानेकायतमा योगदान गनत
िामी िाददतक एवं दवनम्र अनुरोध गदतछ ं ।
१. िेपालको मौतलक लोकिान्त्रिक क्रान्त्रतिः उपलन्त्रिको रक्षा र कायाान्वयि
२००६ सालमा नेपाल कम्युदनस्ट पाटी स्थापना भएदेन्त्रि नैयिाँका कम्युदनस्ट तथा वामपन्थी शन्त्रििरूले
लोकति तथा देशभन्त्रिपूणतआन्दोलनका साथैसामादजक-आदथतक रुपान्तरणको नेतृत्व गदैआइरिेका छन् ।
रादष्ट्रय स्वतिता, स्वाधीनता, रादष्ट्रय स्वादभमान र दितको रक्षाका सवालमा अग्रभूदमका िेलेका छन् । गवतका
साथ भन्न सदकन्छ, कम्युदनस्ट तथा वामपन्थी शन्त्रििरू लोकति र रादष्ट्रय स्वाधीनताका पिरेदार हुन् ।
त्यसैकारण नेपाली कम्युदनस्ट शन्त्रििरू जनअदधकार र देशभन्त्रिको पयातय बन्न पुगेका छन्।
सामन्तवाद र सामन्ती दनरंकु शति दवरुद्धको लोकतान्त्रिक क्रान्त्रन्तका आरन्त्रिक चरणिरुमा कम्युदनष्ट् तथा
वाम पाटीिरुको नेतृत्व हुन नसक्दा ती आन्दोलनिरु पूणततामा पुग्न सके नन् । कम्युदनष्ट् आन्दोलनको शन्त्रि र
प्रभाव दवस्तारसंगैलोकतान्त्रिक क्रान्त्रन्तमा नेपालका वामपन्थीिरुलेक्रमशः दनणातयक भूदमका दनवाति गरेका छन्

। लोकतान्त्रिक आन्दोलनिरुमा कम्युदनष्ट् पाटीको नेतृत्व स्थादपत भए पदछ आन्दोलनिरु एक पदछ अको
सफल हुदैआएका छन्। संसद र सरकारमा सामेल भएर कम्युदनष्ट् क्रान्त्रन्तकारीिरुलेसुधारात्मक कामिरुद्वारा
सामादजक-आदथतक रुपान्तरणलाई गदत ददन तथा राष्ट्रको स्वतिता र स्वादधनताको पक्षमा मित्वपूणत काम
गरेका छन्।
२००७ सालको पररवततनपदछ ५८ वषतसम्म मुलुकमा संचादलत अनेक संघषतिरुमा कम्युदनष्ट्िरुको अग्रगण्य
भूदमका रह्यो । कमरेि पुष्पलालले३० को दशकमैअगादि सानुतभएको संयुि जनआन्दोलनको अवधारणा
अनुरुप कदतपय दनणर्ाायक संघषतिरुमा नेपाली कांग्रेसलाई साथ दलन सदकयो ।फलःस्वरूप २०४६/४७
सालको संघषतमा दनरङ् कु श राजतिद्वारा नेतृत्व गररएको पञ्चायती तानाशािीलाई परादजत गनतसदकयो ।
त्यसपदछ संसददभत्र र बादिरका अनेक ं सङ्घषत, माओवादी जनयुद्ध, २०६२/६३ को शान्त्रन्तपूणत जनआन्दोलन,
शान्त्रन्त प्रदक्रया र संदवधानसभाको म दलक एवं दवदशष्ट् प्रदक्रयामाफत त्संघीय लोकतान्त्रिक गणति स्थापना भयो
र नेपाली लोकतान्त्रिक क्रान्त्रन्त आधारभूत रूपमा सम्पन्न भयो ।
संदवधान सभाबाट २०७२ साल असोज ३ गतेनेपालको संदवधान जारी भएको छ । संदवधानलेनेपाललाई
समाजवाद उन्मुि राज्य घोषणा गनुतका साथै समाजवाद उन्मुि सामादजक-आदथतक रुपान्तरणका दनन्त्रि
मागतदशतन गरेको छ । नेपाली समाज नयाँयुगमा प्रवेश गरेको छ ।
नेपालका कम्युदनष्ट् पाटीिरु िास गरी नेकपा एमालेर नेकपा माओवादी के न्द्रको नेतृत्व नभएको भए न त
संदवधानसभाको दबषय रादष्ट्रय कायतसूची नैबन्न सक्थ्यो न दवदभन्न वाधा अवरोधलाई पञ्छाउँदैसंदवधानसभाबाट
समाजवादउन्मुि संदवधान नैघोषणा हुन सक्थ्यो । कम्युदनष्ट्िरूको अथक प्रयत्न र पिल नभएको भए नेपालमा
आजका यी पररवततनिरु सिव हुनेदथएनन् । अब दयनैदुई पाटीको काँधमा सामादजक न्यायमा आधाररत
सुसंस्कृ त र समृद्ध नेपाल दनमातण गनेऐदतिादसक दजम्मेवारी आएको छ ।
कम्युदनस्ट तथा वामपन्थी शन्त्रििरूको नेतृत्व एवं मुख्य भूदमकामा आधारभूत रूपमा सम्पन्न भएकाले
सामन्तवाददवरोधी लोकतान्त्रिक क्रान्त्रन्त परम्परागत संसदीय गणति वा औपचाररक राजनीदतक लोकतिमा
मात्र सीदमत छै न । यो समाजवाद उन्मुि लोकति दनरन्तर दवकदसत भइरिनेछ । प्रदतस्पधातत्मक बहुदलीय
राजनीदतक प्रणाली, संदवधानको सवोच्चता, कानूनको राज, लोककल्याणकारी राज्य, आवदधक दनवातचन,
म दलक अदधकार, पूणतप्रेस स्वतिता, मानवअदधकार, शन्त्रि पृथकीकरण, धमतदनरपेक्षता, धादमतक स्वतिता,
सामादजक न्याय र समानुपादतक समावेशी जस्ता दबषयिरू नेपाली समाजवादका दवशेषताका रूपमा रिेका
छन्।
नेपालको संदवधानमा ‘संघीय लोकतान्त्रिक गणति नेपालको मूल संरचना संघ, प्रदेश र स्थानीय ति गरी तीन’
तिमा राज्यको संरचना गरी राज्यशन्त्रिको बाँिफाँि गररएको छ । छ । स्थानीय तिदेन्त्रि नैजनताको
स्वशासनलाई मित्वका साथ स्थादपत गररएको छ । वगीय, जातीय, क्षेत्रीय, लैंदगक, भादषक, सांस्कृ दतक
उत्पीिनको अन्त्य गनेप्रदतबद्धताका साथ संघीय प्रणाली तथा समानुपादतक समावेशीकरण र सामादजक
न्यायको मान्यतालाई स्थादपत गररएको छ । ददलत, मदिला, जनजादत, तराईवासी-मधेसी, थारु, मुन्त्रिम,
दपछदिएको क्षेत्र एवं उत्पीदित जनताको समानुपादतक समावेशीकरणलाई अवलम्बन गररएको छ । दशक्षा,
स्वास्थ्य, रोजगारी, िाद्य सम्प्रभुता र आवासलाई नागररकको म दलक अदधकारको रूपमा अंगीकार गररएको छ
। यो संदवधान गदतशील र दवकासमान दस्तावेज िो । आवश्यकता बमोदजम यो संशोधन, पररमाजतन र दवकदसत
भइरिनेछ ।यसरी नेपालको संदवधानलेवैधादनक बाटोबाट पररवततनको ढोका िोलेको छ । तर संदवधानले

नेपालको सावतभ दमकता, भ गोदलक अिण्डता, स्वादधनता र जनतामा दनिीत सावतभ मसत्ताको प्रदतकु ल हुनेगरी
संशोधन गनतभनेप्रदतबन्ध लगाएको छ ।
नेपाललेअवलम्बन गरेको लोकति म दलक र नयाँप्रयोगको रूपमा स्थादपत भएको छ । तदनुरुप स्थानीय
तिको दनवातचन सम्पन्न भइसके को छ । दनवातदचत संस्थािरु समावेशी चररत्रमा संसारकै नमूनाका रुपमा छन् ।
जनताको समृन्त्रद्ध, आफ्नो क्षेत्रको दवकास, समन्वय, सशन्त्रिकरण र प्राकृ दतक स्रोतसाधनको संरक्षण र उपयोग
तथा शान्त्रन्त सुरक्षाका दनन्त्रि यी तििरू अदधकार र कततव्यलेसुसन्त्रित छन् । प्रदतदनदधसभा र प्रदेशसभाको
दनवातचनिरुलेनेपालको संदवधान पूणतकायातन्वयनमा ल्याउनेछ । त्यसैलेयी दनवातचनिरु अभूतपूवतर ऐदतिादसक
मित्वका छन्। घोदषत दनवातचनिरुलाई समयमैसफलतापूवतक सम्पन्न गनुतयदतबेला दसंगो राष्ट्रको मुख्य कततब्य
िो ।
२. र्ामपन्थी िालमेल र पार्टी एकिािः राष्ट्रको ऐतिहातसक आर्श्यकिा
दवगत ५० वषतदेन्त्रि दवभादजत नेपालको कम्युदनष्ट् आन्दोलनलाई एकीकृ त गनत राष्ट्रको दनणर्ाायक शन्त्रिका
रुपमा रिेका नेकपा एमालेर नेकपा माओवादी के न्द्रका बीच २०७४ साल असोज १७ गतेएकीकृ त कम्युदनष्ट्
पाटी दनमातण गनेऐदतिादसक घोषणा भयो । यो घोषणा कायातन्वयनको पदिलो कदमका रूपमा िामीिरू
राष्ट्रव्यापी तालमेल र वामगठबन्धन दनमातण गदैदनवातचनमा िोदमएका छ ं ।
यस कदमसंगैनेपाल र संसारभर तरंग सृजना भएको छ । कम्युदनष्ट्िरुको फु टबाट फाइदा उठाउँदैराष्ट्र र
जनतामादथ शासन गनतपल्के का पूँजीवादीिरु आफ्नो ऐस र आरामको स्वणतयुग समाप्त हुनेभयलेदवदक्षप्त
भएझैंकम्युदनष्ट् अदधनायकवादको ि वा दपटाउन थालेका छन् । पूँजीवादीिरुलेचलाएको यस्तो भ्रमपूणतिल्ला
उनीिरूको िताश मनन्त्रस्थदतको पररचायक भन्दा अरु के िी िोइन ।
िाम्रा दुई कम्युदनष्ट् पाटीिरुको यो एकता नेपालको संदवधानको धारा २६९ को उपधारा १ मा उल्लेन्त्रित ‘समान
राजनीदतक दवचाराधारा, दशतन र कायतक्रममा प्रदतबद्ध व्यन्त्रििरुले’ राजनीदतक पाटी दनमातण र सञ्चालन गनत
पाउनेसंवैधादनक प्रावधान अनुरुप छ । यो एकताको पिल नेपालका आम श्रमजीवी र देशभि जनताको
सम्मानको पररचायक िो । यो प्रयत्न २००७ सालदेन्त्रि सुरु भएको राजनीदतक अन्त्रस्थरता अन्त्यको सूचक िो । यो
नेपाली जनतामा रिेको गररबी, अभाव, पछ्य टेपन, भेदभाव र असमानता समाप्त गदैसामादजक न्याय र
समानतामा आधाररत सुसंस्कृ त र समृद्ध राष्ट्रदनमातणको प्रदतवद्धता पदन िो । यो एकता राष्ट्र पुनदनतमातण गने
संकल्पको द्योतक िो । यस मिाअदभयानमा सामेल हुन िामी दवदभन्न कम्युदनष्ट्िरुका अदतररि सबैवामपन्थी,
देशभििरु र सच्चा लोकतिवादीिरुलाई आहृवान गदतछ ं ।
दवज्ञान र प्रदवदधको दवकास, दवश्वव्यापीकरण, संसारका अदधकांश देशिरुको उच्चस्तरमा दवकास र दुर् तगदतमा
दवकदसत भइरिेका दुई दछमेकी मुलुकिरुको अगादि अब नेपाललाई संसारकै अल्पदवकदसत, गरीब,
दपछदिएको, परदनभतर र िेदपएर बस्न वाध्य मुलुकका रूपमा कदादप राख्नु हुँदैन । रादष्ट्रय स्वतिता,
सावतभ दमकता, स्वादधनता, स्वादभमान र अिण्डता जोन्त्रिममा रिनेन्त्रस्थदत सदाका लादग अन्त्य गनुतपदतछ ।
नेपालसंग समृन्त्रद्धका अथाि आधारिरु छन् । रादष्ट्रय स्वतिताको रक्षा गनेवीर पुिातका सन्तानिरु िामी
श्रमशन्त्रिका रुपमा छ ं । नेपालको दवकासका दनन्त्रि संसारभरीबाट कर ि ं िातिरु सियोगका दनन्त्रि तयार
छन्। मात्र, यी सबैसकारात्मक पक्षिरुलाई उपयोग गनतसक्नेरादष्ट्रय नेतृत्वको िाँचो छ । यस्तो नेतृत्व क्षमता
एकतावद्ध भइरिेका यी दुई कम्युदनष्ट् पाटीिरुसंग मात्र छ । यिी क्षमतालाई उजागर गनतिामी दुई पाटीिरुले
एकीकृ त कम्युदनष्ट् पाटी दनमातण गनेघोषणा गरेका छ ं ।

नेपालको संदवधानलेसामादजक-आदथतक रुपान्तरणसदित समाजवाद-उन्मुि व्यवस्थातफत मागतदनदेश गरेको छ
। संदवधानको यसैमागतदनदेश बमोदजम अगादि बढ्न िामी प्रदतवद्ध छ ं । एक्काइस ंशताव्दीमा िामीलेदनमातण
गनेसमाजवाद दवगतको भन्दा पृथक हुनेछ । आजको समाजवाद आजकै दवशेषतामादथ आधाररत भएर मात्र
दनमातण गनत सदकन्छ र गनुतपदतछ । त्यसैलेसंदवधानमा यो युगका दवशेषतासदितको समाजवाद दनमातण गने
सङ्कल्प गररएको छ । प्रदतस्पधातत्मक बहुदलीय राजनीदतक प्रणाली र लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यता नेपाली
समाजवादका दवशेषताका रूपमा रिनेछन् । यो नेपाली जनताको चािना र देशको आवश्यकता िो । यस
समाजवादमा देश दवकासका लादग रादष्ट्रय पूँजीको संरक्षण, दवकास र पररचालन गररनेछ । जनताको समथतन
प्राप्त हुँदा िामीलेराज्यको नेतृत्व गनेछ , समथतन प्राप्त भएन भनेप्रदतपक्षमा रिनेछ ं । तर संदवधानसम्मत
समाजवाद उन्मुि प्रणालीलाई भत्काएर राष्ट्रलाई अन्त्रस्थरतातफत धके ल्नेप्रयाशलाई भनेसफल हुन ददइनेछै न ।
पाटी एकीकरणको प्रदक्रयालाई अगादि बढाउन ‘पाटी एकता संयोजन सदमदत’ गठन भएको छ । एकीकरणको
काम पूरा नहुँदासम्म दुबैपाटीका सबैकदमटीिरु र जनसंगठनिरु यथावत संचादलत हुनेछन्। दनवातचन सम्पन्न
भए पदछ पाटी एकीकरणका दनन्त्रि आवश्यक कामिरु अदघ बढाइनेछ । जदतसक्यो दछटो ऐदतिादसक एकता
मिादधवेशन सम्पन्न गरी दवदधवत एकीकृ त पाटी दनमातण गररनेछ । के िी कानूनी जदटलता र भावनात्मक
पक्षलाई ध्यान दददैंआगामी प्रदतदनदधसभा र प्रदेशसभाका दनवातचनमा एउटैचुनाव दचन्ह दलएर जनता बीच जान
नसदकएकालेदनवातचनमा दुबैपाटीका चुनाव दचन्हिरु प्रयोग गररनेछन् । नेकपा एमालेका उमेदवारिरुका
दनन्त्रि सूयतदचन्हमा मतदान गररनेछ र नेकपा माओवादी के न्द्रका उमेदवारिरुका दनन्त्रि गोलाकारदभत्र िदसया
िथ िा दचन्हमा मतदान गररनेछ ।
३. शान्त्रत, समृन्त्रि र स्विििा: हाम्रो आिारभूि प्रतिबििा
-क) नेपालको स्वतिता, सावतभ दमकता, स्वाधीनता, भ गोदलक अिण्डता, स्वादभमान एवं दितको रक्षा र राष्ट्रको
समृन्त्रद्ध िाम्रो आधारभूत प्रदतबद्धता िो ।
नेपालको संदवधानलेदनदेदशत गरेअनुरुप रादष्ट्रय स्वाधीनता एवं दितलाई के न्द्रदबन्दुमा रािेर स्वति र असंलग्न
परराष्ट्र नीदत अवलम्बन गररनेछ । संयुि राष्ट्र संघको विापत्र, पञ्चशीलको दसद्धान्त, पारस्पररक सम्मान,
समानता एवं लाभ र रादष्ट्रय दितका आधारमा दछमेकीलगायत सबैमुलुकिरूसँग मैत्रीपूणतसम्बन्ध दवकास गररने
छ ।
संघीय लोकतान्त्रिक गणति, मुलुकको आवश्यकता र रादष्ट्रय दित अनुरूप रादष्ट्रय सुरक्षा नीदतको कायातन्वयन
गररनेछ तथा आवश्यकता अनुसार यसको पररमाजतन र दवकास गररनेछ ।
-ि) नेपाली जनताको मिान संघषतद्वारा प्राप्त समाजवाद-उन्मुि लोकतान्त्रिक गणति, संघीयता, समानुपादतक
समावेशीकरण, सामादजक न्याय र धमतदनरपेक्षताजस्ता ऐदतिादसक उपलन्त्रिसदित जनताको प्रदतस्पधातत्मक
बहुदलीय शासनप्रणालीलाई संस्थागत गररएको नेपालको संदवधानको पूणतस्वादमत्व दलंदैत्यसको प्रभावकारी
कायातन्वयन गररनेछ ।
ग) नेपालको संदवधान कायातन्वयन गदै बहुदलीय प्रदतस्पधात सदितको लोकतान्त्रिक प्रणालीको रक्षा र
सुदृदढकरण, मानवादधकारको प्रत्याभूदत, सुशासन र पारददशततालाई बदलयो तुल्याइने छ । आवदधक
दनवातचनबाट ताजा जनादेश प्राप्त गनेर असिमदत एवं प्रदतपक्षको कदर हुनेप्रणालीको अनुशरण गररनेछ ।
भ गोदलक तथा सामादजक र सांस्कृ दतक दवदवधतायुि नेपाली समाजमा सबैका लादग न्याय, सम्मान र अवसर
सुदनदित गदैसामादजक सद्भाव कायम गररनेछ । सामादजक सद्भावको बाटोबाट रादष्ट्रय एकता, ददगो शान्त्रन्त र

स्थादयत्व कायम गररनेछ । शान्त्रन्त र स्थादयत्वको वातावरणमा आदथतक दवकास र समृन्त्रद्ध िादसल गररनेछ ।
रादष्ट्रय दितलाई सवोपरी राख्दै स्वाधीनता र अिण्डता सुदृढ गररनेछ । असल दछमेकी सम्बन्ध, पारस्पररक
लाभ, सम्मान, समानता, अन्तरातदष्ट्रय उत्तरदादयत्व, सावतभ म समानता, न्यायोदचत सम्बन्ध, प्रदतस्पधातत्मक
बहुदलीय राजनीदतक प्रणाली र लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यतामा आधाररत समाजवाद दनमातणको अभ्यास गररनेछ

-घ) राष्ट्रको मुख्य कायतभार तीव्र आदथतक दवकास र सामादजक न्यायसदितको उच्चस्तरको समृन्त्रद्ध भएकाले
तदनुरुप कायतक्रम, मूल कायतनीदत र कायतयोजना दनमातण गररनेछ । यसको लक्ष्य सामादजक न्यायसदितको
सुसंस्कृ त र समृद्ध समाजवाद हुनेछ । सामन्तवादका अवशेषिरूलाई समाप्त पाररनेछ । रादष्ट्रय औद्योदगक
पुँजीको दवकास गदैआत्मदनभतर अथततिको दनमातण गररनेछ । सावतजदनक क्षेत्रसंगैनीदज क्षेत्रलाई पदन मित्वका
साथ दवकास गररनेछ । अथततिमा स्वस्थ प्रदतस्पधातस्थादपत गररनेछ ।
-ङ) शान्त्रन्तप्रदक्रयाका बाँकी काम सम्पन्न गररनेछ । संक्रमणकालीन न्यायसँग सम्बन्त्रन्धत सत्य दनरुपण तथा
मेलदमलाप आयोग र बेपत्ता छानवीन आयोगका कामिरु यसैअवदधमा सम्पन्न गरी मुलुकमा ददगो शान्त्रन्त
स्थापना गररनेछ । घाइतेतथा अपाङ्गता भएका व्यन्त्रििरु र सबैदवस्थादपतिरुलाई स-सम्मान पुनःस्थादपत
गररनेछ ।
-च) मजदुर, दकसान, श्रमजीवी, शोदषत पीदित, गरीब जनताको दितका पक्षमा व्यवन्त्रस्थत कायतयोजना संचालन
गररनेछ । मदिला, ददलत, जनजादत, मधेसी, थारु, मुन्त्रिम र सबैउत्पीदित जादत र दपछदिएका क्षेत्रका
जनताको िक, दित, पदिचान र स्वादभमानको पक्षमा िाम्रा कामिरु दनदेदशत हुनेछन्।
-छ) सबैवगत, ति र समुदायका जनतालाई समान रूपमा अदधकारसम्पन्न बनाई रादष्ट्रय एकता सुदृढ पाररनेछ ।
दृढतापूवतक रादष्ट्रय स्वाधीनता र दितको रक्षा गररनेछ ।
४ .स्वच्छ तिर्ााचि, र्ामपन्थी सरकारिः रातष्ट्रय समृन्त्रिको बतलयो आिार
संघीय संरचनाका तीनैतिको दनवातचनलाई िामीलेनेपालको समृन्त्रद्धका दनन्त्रि मित्वपूणतप्रस्थानदबन्दुका रुपमा
दलएका छ ं । नेपालको राजनीदतलाई दसंगो समाजको आदथतक सामादजक रुपान्तरण र समुन्नत एवं समृद्ध समाज
दनमातणको माध्यमका रूपमा दवकास गररनेछ ।
कदिल्यैकसैको उपदनवेश नबनेको देशका जनता हुन पाएकोमा िामी ग रव गदतछ ं । दछमेकीिरू सय ं वषत
उपदनवेशमा रिँदा समेत िाम्रो देश स्वति रूपमा दशर ठािो पारेर ििा भइरह्यो । िाम्रो देश दवश्वकै सुन्दर
देशिरूमध्येपछत र िामी त्यस्तो सुन्दर देशका जनता हुन पाएकोमा गदवतत छ ं । िाम्रो मुलुक शाक्यमुनी बुद्धको
जन्मस्थल, सवोच्चशीिर सगरमाथा, सीता जन्मस्थल जनकपुर र पशुपदतनाथको देशका रूपमा दवश्वव्यापी
पररचय प्राप्त गरेको देश िो । यो जल, जदमन, जंगल, जदिबुटी र जनशन्त्रिलेसम्पन्न भएको र ऊजात, कृ दष,
पयतटन, फलफू ल तथा जदिबुटी र मानव संशाधन जस्तो आदथतक दवकासको प्रचुर आधार र पयातप्त संभावना
भएको देश िो । यससंग भूगभतमा धातुर अधातुजन्य बहुमूल्य रत्निरु तथा यरेदनयम र पेटर ोदलयम पदाथतका
भण्डारिरु रिेका छन्। दयनलाई प्रयोग गरेर द्रुतत्तर गदतमा नेपाली जनतालाई समृद्ध बनाइनेछ ।
नेपाली जनतालेदनरंकु शतिको अन्त्य र लोकतिको स्थापनापदछ तीव्र आदथतक दवकास र त्यसको प्रदतफल
समान रूपमा उपभोग गनतपाउनेअवसरको अपेक्षा गरेका छन् । जनताको यो अपेक्षालाई पुरा गनेतफत िामी
पदिलो वषतदेन्त्रि नैप्रभावकारी कदम चाल्न सुरु गनेछ ं । गररबी, बेरोजगारी र अभावबाट जनतालाई मुि
गनेतफत ठोस पाइला चादलनेछ । लामो समयको संक्रमणकाल र नेपाली राजनीदतमा देन्त्रिएको परामुिी प्रवृदत्त,
चरम सत्तालोलुपता, भ्रष्ट्ाचार एवं सुशासनको अभाव र नवउदारवादी आदथतक नीदतको अन्ध पक्षपोषणका

कारण संसारकै गरीब हुन परेको अवस्थालाई पररवततन गररनेछ । त्यसका दनन्त्रि उपयुि नीदत र कायतक्रमिरु
यो घोषणापत्र माफत त िामीलेअगादि सारेका छ ं । यो घोषणापत्रमा नयाँयुगका दवशेषतामा आधाररत नेपाली
जनताको समृन्त्रद्धको ठोस कायतयोजना समावेश गरेका छ ं । यसलाई पूरा गनतआगामी दनवातचनबाट िामीलाई
सुदवधाजनक बहुमत सदितको सरकार गठन गनेजनादेशका लादग सम्पूणत जनसमुदायमा िाददतक आव्हान
गदतछ ं ।
५. सामातिक-आतथाक रूपातरणका मुख्य िीतिहरू
१. सामन्ती शोषणका सबैअवशेषिरुको अन्त्य, नोकरशािी तथा दलाल पुँजीवादी शोषणको अन्त्य, गररबी,
बेरोजगारी, असमानता एवं परदनभतरताको अन्त्य, उत्पादक शन्त्रि, उत्पादकत्व एवं उत्पादनमा तीव्र वृन्त्रद्ध,
सामादजक न्याय एवं न्यायोदचत दवतरणसदितको आदथतक समृन्त्रद्ध, आत्मदनभतर अथततिको दवकास र समग्रमा
समाजवादउन्मुि रादष्ट्रय औद्योदगक आदथतक क्रान्त्रन्त िाम्रो मूल आदथतक कायतददशा र मागतदचत्र हुनेछ ।
२. आदथतक दवकासको प्रदक्रयालाई गुणात्मक तीव्रताका साथ अदघ बढाउन राज्यको तफत बाट नेतृत्वदायी भूदमका
िेदलनेछ । राष्ट्रको स्वतिता, स्वाधीनता, सावतभ मसत्ता, भ गोदलक अिण्डता, रादष्ट्रय सुरक्षा, सीमानाको रक्षा,
अन्तरातदष्ट्रय सम्बन्ध, रादष्ट्रय मित्वका पूवातधार तथा पररयोजना, दशक्षा, स्वास्थ्य, िानेपानी, सामादजक सुरक्षा र
वातावरण लगायतका क्षेत्रमा राज्यलेनेतृत्व गनेछ । दनजी क्षेत्रलाई रादष्ट्रय अथततिको मित्वपूणतअंगको रुपमा
सामेल र प्रोत्सािन गररनेछ । लगानी मैत्री वातावरण, अनुकू ल श्रम सम्बन्ध र लगानी तथा मुनाफाको सुरक्षाको
प्रत्याभूदत गररने छ । सावतजदनक-दनजी-साझेदारीलाई मित्वका साथ अवलम्बन गररनेछ । अथतनीदतको
मित्वपूणतआधारको रुपमा उत्पादक सिकारीलाई दवकास गररनेछ ।
३. नेपालमा रादष्ट्रय पुँजीको आकार र सामयतअझैपदन सानो तथा कमजोर रिेकालेरादष्ट्रय औद्योदगकीकरण र
गुणात्मक आदथतक बृन्त्रद्धका दनन्त्रि आन्तररक पुँजी लगानी मात्र अपयातप्त हुनेछ । त्यस अवस्थामा ठू ला पूवातधार
दनमातण र रादष्ट्रय प्राथदमकताका आयोजनािरुमा दवदेशी लगानी दभत्र्याउन आवश्यक छ । तर बाह्य लगानीमा
मात्र भर पनातलेवा अदनयन्त्रित रुपमा प्रवेश गराउनालेदेशको अथततिमा गिीर नकारात्मक असर पनेितरा
रिन्छ । तसथत, आन्तररक र बाह्य लगानीमा सन्तुलनको नीदत दलंदैबाह्य लगानीलाई उपयुि वातावरण बनाई
दवदधसम्मत ढंगलेआमिण गररनेछ ।
४. आदथतक दवकासलाई तीव्ररुपमा अदघ बढाउन जलस्रोत तथा उजातक्षेत्रमा रादष्ट्रय अदभयानकै रुपमा दवकास
तथा आम दवद् युतीकरण, आधुदनक प्रदवदध सदित सिक, रेल, दवमानस्थल, निर लगायतका ठू ला भ दतक
पूवातधारिरुको तीव्र दवकास, कृ दष क्षेत्रको आधुदनकीकरण एवं व्यावसायीकरण, पयतटन तथा उत्पादनशील
उद्योग क्षेत्रको दवकास र नवदनमातणको आवश्यकता अनुरुप मानव संशाधनको दवकासलाई योजनावद्ध ढंगले
तीव्र गदतका साथ अदघ बढाइनेछ ।
५. नवउदारवादको अन्ध पक्षपोषणले अनुत्पादक र उपभोिावादी पूँजीवादलाई बढावा ददइरिेको
वततमान न्त्रस्थदतलाई अन्त्य गरी रादष्ट्रय उत्पादनशील पूँजी, श्रम र रोजगारी के न्त्रन्द्रत औद्योदगकरण एवं दवकास
दनदत अवलम्बन गररनेछ । दतव्र आदथतक वृन्त्रद्ध र सामादजक न्याय सदितको समावेशी र ददगो दवकास, वातावरण
संरक्षण र श्रदमकको दितलाई िाम्रो दवकास दनदतलेउच्च प्राथदमकतामा राख्नेछ ।
६. व्यापक रुपमा आयात प्रदतस्थापन र दनयातत प्रवतद्धन उद्योगिरुको दवकास गररनेछ । उत्पादकत्व र उत्पादन
वृन्त्रद्ध, रोजगारी सृजना, आदथतक परदनभतरता र व्यापार घाटा समाप्त पानेवादणज्य नीदत अवलम्बन गररनेछ ।

७. संदवधानलेम दलक अदधकारका रुपमा स्पष्ट् व्यवस्था गरेको दशक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, िाद्य सम्प्रभुत्ता र
आवासलाई आवश्यक कानून र तद् नुरुपको योजना बनाई व्यविारमा लागुगररनेछ । भूदम र प्रदवदधसदित
उत्पादनका सबैसाधनमा नेपाली जनताको न्यायोदचत पहुँच स्थादपत गररनेछ । प्रत्येक नागररकलाई ज्ञान, सीप
तथा उद्यमशीलताको अवसर प्रदान गररने छ । सामादजक संरक्षण र प्रत्येक नागररकको सुरक्षालाई
के न्द्रदबन्दुमा रािेर जनतालाई एकीकृ त सेवा प्रदान गररनेछ ।
सबै असिाय वृद्ध, बालक, अपाङ्गता भएका व्यन्त्रि, दपछदिएका क्षेत्रका बादसन्दा, ददलत, एकल मदिला
दसमान्तकृ त, तथा लोपोन्मुि जादत, जनजादत तथा गररबीको रेिा मुदन रिेका सबैव्यन्त्रििरुलाई सम्वोधन गने
गरी प्रभावकारी रादष्ट्रय सामादजक सुरक्षा कायतक्रम लागुगररनेछ । रादष्ट्रय दशक्षा नीदत र प्रणालीलाई पररमाजतन
गररनेछ तथा राष्ट्रको आवश्यकता अनुरुप दशक्षालाई अनुसन्धानमूलक, व्यवसादयक र गुणस्तरीय बनाइनेछ ।
८. दवदेशसंग गररएका सबैअसमान र अपमानजनक सन्धी सम्झ तािरुलाई रादष्ट्रय दित अनुरुप प्रदतस्थादपत
गररनेछ । समानता, पारस्पररक लाभ र सम्मान लगायतका पञ्चशीलका दसद्धान्त, संयुि राष्ट्रसंघको बिापत्र
र अन्तरातदष्ट्रय कानूनका स्थादपत मान्यताका आधारमा सबैदेशिरुसंग सुमधुर सम्बन्ध कायम गररनेछ । दयनै
दसद्धान्त र मान्यताको आाधारमा दछमेकी मुलुक भारत र चीनसंगको सम्बन्ध घदनष्ट् र सुदृढ बनाइनेछ ।
९. राष्ट्रको स्वतिता, स्वाधीनता, सावतभ दमकता, भ गोदलक अिण्डता र रादष्ट्रय एकतालाई सुदृढ गदै
सिकाररता, समन्वय र सिअन्त्रस्तत्वको दसद्धान्तका आधारमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतिका संघ, प्रदेश र
स्थानीय तिको सवातङ्गीण दवकासको योजना कायातन्वयन गररनेछ ।
१०. आगामी पाँच बषतदभत्र नेपाललाई दवकासशील राष्ट्रको पंन्त्रिमा पुर्याइनेछ । दनरपेक्ष गररबीको रेिामुदन
रिेका जनतालाई सो अवस्थाबाट मुि गररनेछ । १० बषतदभत्र प्रदत व्यन्त्रि आय किीमा ५ िजार अमेरीकी
िलर पुग्नेगरी रादष्ट्रय अथतति दवकास गररनेछ । यस शताव्दीको अन्त्य अथातत् दव.सं. २०९९ सम्म नेपाललाई
समुन्नत राष्ट्रको स्तरमा पुर्याउनेगरी आदथतक र दवकासका योजना र कायतक्रमिरु अगादि बढाइनेछ ।
६. समृन्त्रिका कायाक्रमहरू
१. भूतमको बैज्ञातिक व्यर्स्थापि, आिुतिक कृ तष र सम्पन्न तकसाि
· दुई वषतदभत्र राष्ट्रव्यापी नापी लागुगरी भूदमको अदभलेि अद्यावदधक गररनेछ । वैज्ञादनक भूदमसुधार
लागूगरी भूदमसंग सम्बन्त्रन्धत सम्पूणत समस्या समाधान गररनेछ । भूउपयोग नीदत, योजना एवम् कानूनको
आधारमा भूदमको वगीकरण तथा उपयोग गररनेछ । कृ दषभूदम अदतक्रमण गनतनपाइनेव्यवस्था लागूगररनेछ ।
भूदमसम्बन्त्रन्ध सम्पूणत अदभलेििरु दिदजटल प्रणालीमा आवद्ध गररनेछ । मोदियानी िकको समस्या कानुन
बमोदजम समाधान गररनेछ ।
· दुई बषतदभत्र नेपाललाई आधारभूत िाद्यान्न तथा माछा, मासु, अण्डा र दू धमा आत्मदनभतर बनाइनेछ ।
पाँच वषतदभत्र िाद्यान्न दनयातत गनेअवस्थामा पुर्याइनेछ । सबैका लादग िाद्य पोषण सुरक्षा प्रत्याभूत गररनेछ ।
· कृ दषयोग्य भूदम चक्लाबन्दी गनत प्रोत्सािन गररनेछ । त्यसका लादग कृ दष उत्पादनमा ठू लो मात्रामा
अनुदान लगानी गररनेछ । सम्पूणतकृ दषभूदममा सुपर जोन, जोन, ब्लक र पके ट स्तरका आधुदनक फामतिरूको
दवकास गरी माटो अनुकू ल एउटैबाली उत्पादन गररनेछ । कृ दष फामतिरुमा व्यापक रुपमा िेरी, पोल्ट्र ी,
पशुपन्छी, म री र माछा पालन र िाद्य, फलफू ल तथा गैर िाद्य कृ दषको उत्पादन गररनेछ । दबउ सुरक्षा
कायतक्रम लागुगररनेछ ।

· सम्पूणतकृ दष उत्पादनलाई औद्योगीकरण गररनेाेछ । दवदभन्न क्षेत्रमा कृ दष बजारमा आधाररत आधुदनक
औद्योगीक शिर दवकास गररनेछ । ग्रादमण क्षेत्रका जनतालाई दयनैशिरिरुमा पुनस्र्थादपत गररनेछ ।
· कृ दष उत्पादन, भण्डारण र दवतरणमा अत्याधुदनक प्रदवदधको प्रयोग र यान्त्रिकीकरण गररनेछ । सबै
दकदसमको िाद्य तथा अिाद्य कृ दषबाली र पशुपंदक्ष व्यवसायमा बीमा व्यवस्था लागूगररनेछ । बजारमा दबक्री
हुन नसके को व्यवसादयक उत्पादन सरकारलेिररद गरी जैदवक दवद् युत उत्पादनमा प्रयोग गनेछ । िरेक
स्थानीय तिका उत्पादन क्षेत्रमा सरकारबाट मान्यता प्राप्त कृ दष तादलम के न्द्रका साथैकृ दष बजार, कृ दष उपचार,
पशुसेवा के न्द्रसदित एकीकृ त सेवा के न्द्र स्थापना गररनेछ । जनशन्त्रि दवकास गनत आवश्यक संख्यामा
व्यवसायीक र प्रादवदधक स्कु ल, कलेज, तथा तादलम के न्द्रिरु स्थापना गररनेछ ।
· नेपालको दिमाली क्षेत्रमा प्राकृ दतक शीतभण्डार दनमातण गररनेछ र ती शीतभण्डारलाई राजमागतसँग
जोदिनेछ ।
· कृ दष उत्पादनमा आवश्यक रासायदनक र प्राङ्गाररक मल देशदभत्रैउत्पादन गररनेछ । क्रमशः देशको
दसङ्गो कृ दष उत्पादन प्राङगाररक मलमा आधाररत गराइनेछ । रासायदनक दकटनाशक दवषादीको ठाउँमा
प्राङ्गाररक दवषादी प्रयोग गररनेछ । आगामी १० वषतमा नेपाललाई प्राङ्गाररक मुलुक घोषणा गररनेछ ।
२. कृ तष भूतममा पािीिः तसंचाइमा लगािी
· पाँच वषतमा सम्पूणतदसंचाइयोग्य कृ दषभूदममा आधुदनक दसँचाइ प्रणाली लागूगररनेछ ।
· तराई /मधेस र दभत्री तराईको कृ दषभूदम दसँचाइ गनत तमोर-मोरङ िाइभसतन, सुनकोशी-कमला र
सुनकोशी-मररन-वागमती िाइभसतन, कालीगण्डकी-दतनाउ िाइभसतन, रापती-सुराई िाइभसतन, भेरी-बबई
िाइभसतन, पदिमसेती-कै लाली-पाण्डुन जस्ता नदी िाइभसतन योजना अगादि बढाइनेछ ।
· पुराना दसँचाइ प्रणालीलाई ममतत संभार तथा पुनदनतमातण गरी पूणतक्षमतामा संचालन गररनेछ । चुरेतथा
मिाभारत क्षेत्रबाट बग्नेनदीको मुिानमा बाँध दनमातण गरी बाढी दनयिण, दबद् युत उत्पादन, दसँचाइ तथा माछा
पालन कायतक्रम लागूगररनेछ । वषाततको पानी समेत उपयोग गरी राष्ट्रव्यापी रुपमा ताल र साना ठू ला पोिरी
दनमातण गरी िढेलो दनयिण, चररचरण र अन्य दसँचाइमा सदुपयोग गररनेछ ।
· भूदमगत दसंचाई सिाव्य भएका तराई मधेस र अन्य स्थानमा स्यालो तथा दिप ट्यबूवेल र पिािी
भूभागमा अवन्त्रस्थत समथर भूभाग, बेसी तथा टारमा स यतउजात एवम् अन्य प्रदवदधमा आधाररत दलफ्ट दसंचाई
संचालन गररनेछ ।
· आकाशेपानी संकलन तथा भण्डारण, थोपा तथा फोिोरा दसंचाइ, प्लादष्ट्क पोिरी र तालतलैया एवम्
पानीका अन्य स्रोत प्रयोगद्वारा कृ दषयोग्य जदमनमा दसँचाई सुदवधा उपलि गराइनेछ ।
३.तर्द्युि उिाार्ृन्त्रििः राष्ट्रको आतथाक समृन्त्रि
· आगामी पाँच वषतमा सबैउत्पादन क्षेत्र, औद्योगीक क्षेत्र र सिकमा च दबसैघण्टा पयातप्त दवद् युत
उपलव्ध गराइनेछ । उत्पादन, भण्डारण, दवतरण, पाररवाररक चुलो, िोटल, रेष्टुरेन्टिरुमा दवद् युत्उजातप्रयोग

गररनेछ । आगामी ३ वषतमा काठमाि ं उपत्यकादभत्र दवद् युतीय सवारी साधन मात्र उपयोग गनेकायतयोजना
लागुगररनेाेछ । अझैपदन दबजुलीबाट बदञ्चत घरपररवारिरूमा २ बषतदभत्र दवद् युत उपलव्ध गराइनेछ ।
· आगामी १० वषतमा जल, जैदवक, स यत, वायु, फोिर प्रशोधन र अन्य वैकन्त्रल्पक माध्यमबाट २० िजार
मेगावाट दवद् युत्उत्पादन गररनेछ ।
· आन्तररक िपतबाट बचेको उत्पाददत ऊजातभारत, चीन र बंगलादेशको बजारमा दनयातत गनतदवशेष
योजना कायातन्वयन गररनेछ ।
· आगामी १० वषतमा सम्पन्न हुनेगरी कणातली दचसापानी, बुढीगण्डकी, पदिम सेती, नलदसंि गाि, उत्तर
गङ्गा, न मुरे, मादथल्लो दझम्रुक, सुनकोशी-१, सुनकोशी-२, तमोर, तामाकोशी- ३ लगायत पररयोजनािरुको
कायातन्वयन तीव्र गदतमा अगादि बढाइनेछ ।
· ‘घर-घरमा दबजुलीः जन-जनमा शेयर’ नीदत लागूगदैआकषतक जलदवद् युत पररयोजनामा जनता र
सरकारको संयुि लगानी प्रबद्धतन गररनेछ । गररबीको रेिामुदन रिेका पररवारलाई दवद् युत्को उपयोगमा
सहुदलयत ददइनेछ । दनरपेक्ष गररबीको रेिामुदन रिेका व्यन्त्रििरूलाई पदन यस्ता पररयोजनामा शेयर उपलव्ध
गराउन दवशेष नीदत बनाइनेछ । स्वदेश र प्रवासमा रिेका नेपाली नागररक तथा गैरआवासीय नेपालीिरूलाई
४९ प्रदतशतसम्म शेयर िररद गनतपाउनेव्यवस्था गररनेछ ।
· सरकार बनेको पदिलो वषतमैपूवत-पदिम राजमागतको समानान्तर र रसुवागढी-काठमाि ं-दबरगंजसम्म
७६५ के.भी. दवद् युत्प्रसारण लाइनिरु जिान सुरु गररनेछ । आगामी ५ वषतमा कणर्ााली, गण्डकी र कोशी
कररिोर तथा मध्यपिािी पुष्पलाल राजमागतको समानान्तर उच्च क्षमताका प्रसारण लाइन जिान गररनेछ ।
दवद् युत चुिावट रोक्न र जोन्त्रिम न्यून गनतअत्याधुदनक प्रदवदधयुि सुरदक्षत तार उपयोग गररनेछ । शिर र
ग्रामीण क्षेत्रमा प्रयोग हुनेसम्पूणतदवद् युत्प्रसारण लाइन भूदमगत गराइनेछ । आगामी ३ वषतमा दसंगो नेपाललाई
दवद् युतीकरणमा लदगनेछ ।
४.यािायाि पूर्ाािारिः आतथाक रुपातरणको आिार
· काठमाि ं-तराई द्रूत मागत४ बषतदभत्र दनमातण गररनेछ ।
· पूवत-पदिम राजमागतलाई ५ वषतदभत्र ८/६ लेनमा स्तरोन्नत गररनेछ ।
· आगामी ३ वषतमा हुलाकी राजमागतलाई ४/६ लेनमा स्तरोन्नत गररनेछ । िुबान क्षेत्रमा भने४ लेनको
आकाशेमागतदनमातण गररनेछ ।
· आगामी ५ वषतमा पशुपदतनगर, चुलाचुली, दमक, धरान, चतरा, दत्रयुगा, कमलामाई, िेट िा, भरतपुर,
देवघाट, रामपुर, ररिी, सन्त्रन्धिकत, प्यूठान, दाङ घोरािी, सुिेत, बादवयाच र, सुँगुरिाल, अमरगढी र
पूणातदगरीसम्म समेट्नेगरी ४/६ लेनको दभत्री तराई औद्योगीक कररिोर राजमागतदनमातण गररनेछ ।
· मध्यपिािी पुष्पलाल राजमागतलाई ४/६ लेनमा स्तरोन्नत गरी पाँच वषतमा सम्पन्न गररनेछ । राष्ट्रव्यापी
सिक सञ्जाल दनमातण गदातआवश्यकता अनुसार उच्च पुल र सुरुङ प्रदवदधको व्यापक प्रयोग गररनेछ ।

· उत्तर-ददक्षण राजमागत तथा तराईका सबै दजल्लामा राजमागतदेन्त्रि नेपाल-भारत सीमानासम्म ४/६
लेनका राजमागतदनमातण गररनेछ । दिमाली दजल्लाका सदरमुकामदेन्त्रि नेपाल-चीन सीमानासम्म २/४ लेनका
राजमागतदनमातण गररनेछ ।
· प्रत्येक प्रदेशका के न्द्रिरुलाई ४ देन्त्रि ८ लेनका आधुदनक सिकिरुमाफत त्मुख्य रादष्ट्रय राजमागतसँग
आवद्ध गररनेछ ।
· आगामी ५ वषतमा पूवत-पदिम राजमागत, पूवतपदिम औद्योगीक कररिोर राजमागत, मध्यपिािी पुष्पलाल
राजमागतिरुका समानान्तर तीब्र गदतका दवद् युतीय रेलमागत संचालन गररने छ । त्यसैगरी यसै अवदधमा
रसुवागढी-काठमाण्ड -बीरगंजमा दतब्रगदतको दवद् युतीय रेलमागतसंचालन गररनेछ ।
· आगामी ५ वषतमा राजधानी उपत्यकाका चक्रपथिरुमा आवश्यक गदतका रेल सञ्चालन गररनेछ ।
काठमाि ँलगायत अन्य मुख्य सिरिरुमा संभाव्यता िेरी मेटर ो र मोनोरेल, टर ाम र अत्याधुदनक सावतजदनक
यातायात सञ्चालन गररनेछ । स्थानीय तिमा चक्रपथको सिाव्यता अध्ययन गरी दनमातण आरि गररनेछ ।
· राजधानी काठमाि ंलाई दछमेकी मुलुकका रेलमागत सञ्जालसँग तथा राजधानीलाई सबै प्रादेदशक
के न्द्रिरुसँग द्रूतमागतिरुद्वारा जोदिनेछ । प्रदेश तथा स्थानीय सरकारसँग समन्वय गरी प्रदेश के न्द्रिरुलाई
दजल्ला सदरमुकाम तथा स्थानीय तिका के न्द्रसँग आधुदनक यातायात सञ्जालद्वारा जोदिनेछ ।
· आगामी १० बषतदभत्र सम्पन्न हुनेगरी जलमागत, पदमागत, के बलकार तथा घोिेटो र गोरेटो बाटो दनमातण,
दवस्तार एवम्स्तरोन्नदतका वृित्पररयोजना सञ्चालन गररनेछ ।
· यस अवदधमा ग्रामीण क्षेत्रमा दनमातण गररएका ८१ िजार दकलोदमटर सिकिरूलाई कृ दष सिकमा
रुपान्तरण गररनेछ । दयनीिरुको स्तरोन्नत तथा संरक्षण गररनेछ ।
५.अतराातष्ट्रय सम्पका का लातग हर्ाई र िलमागा
· दत्रभुवन अन्तरातदष्ट्रय दवमानस्थललाई दवस्तार तथा स्तरोन्नती गररनेछ । आगामी ५ वषतदभत्र दनजगढमा
अत्याधुदनक अन्तरातदष्ट्रय दवमानस्थल दनमातण गररनेछ । दुई वषतदभत्रमा भैरिवा र तीन बषतदभत्रमा पोिरा
अन्तरातदष्ट्रय दवमानस्थल दनमातण सम्पन्न गररनेछ ।
· दवराटनगर, नेपालगञ्ज, सुिेत तथा धनगढी दवमानस्थलिरुलाई अन्तरातदष्ट्रय स्तरमा दवस्तार र स्तरोन्नदत
गररनेछ । सबैआन्तररक दवमानस्थलिरूलाई अत्याधुदनक, सुदवधासम्पन्न र सुरदक्षत हुनेगरी दवस्तार तथा
आधुदनकीकरण गररनेछ ।
· वाहृय र आन्तररक पयतटन र मागको प्रक्षेपणका आधारमा नेपाल वायुसेवा दनगमका दवमानको
सङ् ख्या बढाइनेछ । दनजी क्षेत्रका िवाई सेवालाई प्रोत्सािन गररनेछ ।
· कोशी, गण्डकी र कणातली नदीमा आन्तररक र वाहृय जलमागतका सिाव्यता अध्ययन गररनेछ । उच्च
बाँधयुि जलाशयमा जलमागतको दवकास गररनेछ ।

· भूपररवेदित मुलुकिरूलेसमुद्र उपयोग गनत पाउनेअदधकार प्रयोग गरी नेपाली ध्वजाबािक पानी
जिाज सञ्चालन गररनेछ ।
६.समृि राष्ट्रको पतहचाििः हाम्रो पयार्टि
· नेपाललाई आकषतक पयतटकीय गन्तव्यका रुपमा दवकास गररनेछ । जैदवक र सांस्कृ दतक दवदवधता
एवम्प्राकृ दतक स न्दयतको अध्ययन-अवलोकनका लादग नयाँगन्तव्यको िोजी र दवकास गररनेछ ।
· पवततारोिण, पदयात्रा तथा दिमाल अवलोकनलाई थप आकषतक र सुरदक्षत गररनेछ । जोन्त्रिममा
तत्काल उद्धारको भरपदो व्यवस्था गररनेछ ।
· पयतटनको दवकासका लादग ताप्लेजुङदेन्त्रि दाचुतलासम्म जोि्नेगरी ‘दिमाली पयतटकीय पदमागत’ दनमातण
गररनेछ ।
· लुन्त्रम्बनी, पशुपदतनाथ, जनकपुर धाम, मुन्त्रिनाथ, िलेसी लगायत मित्वपूणत पयतटकीय गन्तव्यको
दवकास गररनेछ । ऐदतिादसक र पुरातान्त्रत्वक मित्वका स्थानको संरक्षण गररनेछ । आगामी ३ वषतदभत्र
अत्याधुदनक प्रदवदधको प्रयोग गरी धरिराको पुनःदनमातण गररनेछ ।
· नेपालको बहुजातीय, बहुधादमतक, बहुसांस्कृ दतक, बहुभादषक दवशेषतालाई प्रवद्धतन गदै पयतटन
क्षेत्रिरुको दवकास गररनेछ । प्रत्येक स्थानीय तिमा स्थानीय दवशेषतासदित न्यूनतम एक पयतटक गन्तव्यको
दवकास गररनेछ ।
· दनकु ञ्ज र वन्यजन्तुआरक्षण क्षेत्रिरुलाई धेरैपयतटकिरु आकदषतत गनेगरी सम्वद्धतन गररनेछ ।
· आगामी १० वषतमा ५० लाि पयतटकिरू दभत्र्याउनेगरी प्रचारप्रसार, बजार प्रवद्धतन, पूवातधार दनमातण र
पथप्रदशतकिरुका लादग तादलम के न्द्रिरुको स्थापना गररनेछ । पयतटनसम्बन्धी उच्च अध्ययन र आवश्यक
जनशन्त्रि तयार गनतपयतटन दवश्वदवद्यालय सञ्चालन गररनेछ ।
· पयतटक सेवाका लादग दवदभन्न मित्वपूणतपयतटकीय स्थानमा के वलकार र मोनोरेल सञ्चालन गररनेछ ।
७. उद्योग र खतिि
‘एक प्रदेश न्यूनतम एक आधुदनक औद्योदगक क्षेत्र’ नीदत अनुरुप सबैप्रदेशिरुमा ठू ला औद्योदगक क्षेत्र स्थापना
गररनेछ । दवद्यमान औद्योदगक क्षेत्रिरुलाई आधुदनकीकरण गररनेछ । यी औद्योदगक क्षेत्रिरुमा दस बषतदभत्रमा
दश लाि व्यन्त्रिलेरोजगारी प्राप्त गनेउद्योगिरू स्थापना गररनेछ । लगानीकतातका लादग उद्योग स्थापना
भएको पाँच वषतसम्म दवद् युत्, पानी र करमा दवशेष छु ट ददइनेछ ।
· प्रत्येक स्थानीय तिमा न्यूनतम एक उद्योग ग्राम दवकास गररनेछ ।
· आगामी पाँच वषतदभत्र मुस्ताङमा युरेदनयम उत्खनन र प्रशोधन गररनेछ ।

· आगामी पाँच वषतदभत्र दैलेि लगायतका स्थानमा फे ला परेको पेटर ोदलयम र नवलपरासीमा रिेको
फलाम िानी उत्खनन, प्रशोधन र दवकास गररनेछ ।
· नेपाली सेना, नेपाल प्रिरी, सशस्त्र प्रिरी बल, दनजामदत कमतचारी, दचदकत्सक तथा स्वास्थ्यकमी, दशक्षक
र दवद्याथीलेप्रयोग गनेलत्ता कपिा स्वदेशमैउत्पादन गररनेछ ।सम्पूणतनेपाली जनतालाई स्वदेशमैउत्पाददत
बस्तुको प्रयोग गनतप्रोत्सादित गररनेछ ।
· नेपाललाई आवश्यक पनेआधारभूत औषदध स्वदेशमैउत्पादन गररनेछ ।
· स्थानीय सीप, प्रदवदध र कच्चापदाथतमा आधाररत घरेलुतथा साना उद्योग प्रबद्धतन गनत राज्यलेदवशेष
नीदत दलनेछ । दवदेशी सिायतामादथको दनभतरता क्रमशः िटाउँदैलदगनेछ । िरेक क्षेत्रमा उत्पादकत्व बृन्त्रद्ध गरी
आगामी ५ वषतमा उपभोग्य बस्तुिरुमा आत्मदनभतरता कायम गररनेछ ।
· नागररकिरुलाई कर दतनेबानी बसाल्न व्यापक प्रोत्सािन कायतक्रम संचालन गररनेछ । कर नदतने, कर
छल्नेतथा अदधदवजकीकरण र न्यून दवजकीरण गनेमादथ किा कानूनी कारबािी गररनेछ ।
८.गुणस्तरीय तशक्षा र शैतक्षक पूर्ाािारिः राष्ट्रतिमााणको आिार
· आफ्नैअनुभविरुको समीक्षा गदैर संसारभरीका नमूना दशक्षा प्रणालीिरुको अध्ययन गदैरादष्ट्रय
अथतति दनमातण र राज्य सञ्चालन गनत आवश्यक पनेदक्ष जनशन्त्रि दनमातणका लादग आगामी २ वषतदभत्र
पररमादजतत दशक्षा नीदत लागूगररनेछ । गैरप्रादवदधक दबषयमा ३० प्रदतशत र व्यवसादयक तथा प्रादवदधक
दबषयमा ७० प्रदतशत जनशन्त्रि दवकदसत गनेगरी दशक्षा नीदत पररवततन गररनेछ । तदनुरुप साधन स्रोतलेयुि
पयातप्त भ दतक संरचनािरु दनमातण गररनेछ ।
· संदवधान प्रदत्त दशक्षाको म दलक िक कायातन्वयन गनत कू ल बजेटको न्यूनतम २० प्रदतशत दशक्षामा
लगानी गररनेछ । प्रदेश तथा स्थानीय सरकारिरु साधन स्रोत सम्पन्न नहुञ्जेलसम्मका लादग स्थानीय तिको
दशक्षा र स्वास्थ्यमा के न्द्रलेलगानी गनेछ ।
· माध्यदमक तिसम्मको सम्पूणतदशक्षा अदनवायत र दनःशुल्क गररनेछ । दवद्यालयमा सूचना तथा सञ्चार
प्रदवदध अदनवायतप्रयोग गररनेछ । इ-लाइब्रेरी स्थापना गनुतका साथैदवद्याथीिरूलाई पाठ्यपुस्तक र ल्यापटप
लगायत आधुदनक दशक्षण सामग्री क्रमशः उपलि गराइनेछ ।
· माध्यदमक तिसम्मको दशक्षालाई कु नैपदन तिको सुरु सरकारी सेवाका लादग र उच्च दशक्षालाई रादष्ट्रय
आवश्यकता पूरा गनेप्रदतभावान र क्षमतावान श्रमशन्त्रि दनमातण गनतसञ्चालन गररनेछ । राष्ट्रलाई आवश्यक पने
दचदकत्सक, इदञ्जनीयर, अथतशास्त्री, व्यवस्थापक लगायत दक्ष जनशन्त्रि उत्पादनमा राज्यलेदवशेष ध्यान ददनेछ

· उच्च दशक्षामा अध्ययन, अनुसन्धानमाफत त दवज्ञता र दवशेषज्ञताको दवकास गररनेछ ।
· गुरुकु ल, दविार, गुम्बा, मदरसा, िुला एवम् वैकन्त्रल्पक दशक्षा कायतक्रमलाई रादष्ट्रय दशक्षा प्रणालीसँग
आबद्ध गररनेछ । दुई वषतदभत्र दवद्यालय जानेउमेरका सबैबालबादलकाको दवद्यालयमा भनातसुदनदित गररनेछ ।
आगामी ५ वषतमा सबैनागररकिरूलाई साक्षर तुल्याइनेछ ।

· अपाङ्गता भएका व्यन्त्रििरूलाई दवशेष दशक्षाको व्यवस्था गररनेछ । दुगतम क्षेत्रका, दवपन्न र दवद्यालय
टाढा भएका दवद्याथीिरूका दनन्त्रि आवासीय दशक्षाको व्यवस्था गररनेछ । प्रारन्त्रिक बालदशक्षादेन्त्रि कक्षा ३
सम्म मातृभाषामा अध्ययन अध्यापन गराउन आवश्यक प्रबन्ध गररनेछ ।
· सावतजदनक दशक्षामा लगानी वृन्त्रद्ध र दनजी लगानीलाई दनयमन गदैदुई िालेदशक्षा प्रणालीमा रिेको
दवषमता िटाइनेछ । दशक्षालाई उत्पादन, श्रम एवम् स्थानीय अथतति र स्थानीय रोजगारी बृन्त्रद्धसंग आबद्ध
गररनेछ ।
· शैदक्षक क्षेत्रलाई राजनीदतक िस्तक्षेपमुि गराइनेछ । दवद्यालयलाई शान्त्रन्तक्षेत्र बनाइनेछ ।
· सामुदादयक दवद्यालयका लादग सुरदक्षत भवन, पयातप्त फदनतचर, पुस्तकालय, शैदक्षक सामग्री,
प्रयोगशाला, िानेपानी, श चालय, छात्रावास, िेलकु दको व्यवस्था, सरसफाई आददको उदचत प्रबन्ध गररनेछ ।
९.सबैिागररकलाई सुलभ स्वास्थ्य सेर्ा
· स्वास्थ्य सम्बन्धी म दलक िकको कायातन्वयन सुदनदित गररनेछ । स्वास्थ्यमा उल्लेख्य मात्रामा लगानी
बृन्त्रद्ध गररनेछ । प्रदत २५ िजार नागररकका लादग ७ दचदकत्सक र ६० शैया पुर्याइनेछ ।
· सबैनागररकलाई अदनवायतस्वास्थ्य वीमामा आबद्ध गररनेछ । गररबीको रेिामुदन रिेका जनताको
लादग बीमा रकमको ५० प्रदतशत सरकारले भुिानी गररददने छ । १५ बषत मुदनका बालबादलका र ६५
बषतमादथका जेि नागररकलाई दनशुल्क स्वास्थ्य सेवा उपलव्ध गराइनेछ ।
· िरेक गाउँपादलकाको के न्द्रमा किीमा २५ तथा नगरपादलकाको के न्द्रमा ५० शैयाका सुदवधासम्पन्न
अस्पताल सञ्चालन गररने छ । प्रत्येक विामा आवश्यक दक्ष जनशन्त्रि, औषधी, उपकरण, प्रदवदध र
स्वास्थ्यकमी सदितका स्वास्थ्य च की र घुिी स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन गररनेछ ।
· एलोप्यादथक, आयुवेददक, िोदमयोप्यादथक, युनानी, अकु पञ्चर, आम्ची, प्राकृ दतक र परम्परागत स्वास्थ्य
सेवा लगायत वैकन्त्रल्पक उपचार पद्धदतलाई एकीकृ त र समन्वयात्मक रुपमा सेवामा ल्याइनेछ । नेपालमा पाइने
जदिबुटी तथा औषधीजन्य पदाथतको सम्बद्धतन गरी औषदध उत्पादन गररनेछ ।
· िोप, स्वास्थ्य सेवा र पोषणयुि िानाको पयातप्त उपलिता तथा स्यािारसिारबाट बालमृत्युदर
शून्यमा पुर्याइनेछ ।
· उच्च रिचाप, मुटुरोग, मधुमेि, दमगौला रोग, दमिोकी, क्यान्सर आदद घातक रोगिरूको औषधी,
रि परीक्षण र स्वास्थ्य जाँच दनःशुल्क रूपमा उपलि गराइनेछ । मृग ला रोगीका लादग िाईलाईदसस तथा
प्रत्यारोपण सेवा दनःशुल्क गररनेछ । मानदसक रोग, िेंगु, दचकनगुदनया, मलेररया, कालाजार, िात्तीपाइले, दटबी,
दनमोदनया, टाईफाइि, झािापिाला तथा दसक्कल सेल एदनदमया जस्ता रोगको प्रभावकारी रोकथाम र दनयिण
गररनेछ ।
· अपाङ्गता भएका व्यन्त्रििरूलाई स्थानीय अस्पतालबाट दनःशुल्क स्वास्थ्य सेवा उपलि गराइनेछ ।
· दवकट गाउँिरूको लादग एयर एम्बुलेन्सको व्यवस्था गररनेछ । आकन्त्रिक दुघतटना, प्राकृ दतक प्रकोप र
दवपद्बाट हुनेघाइतेिरुको सम्पूणतउपचार दनःशुल्क गररनेछ ।

· प्रत्येक प्रदेश सदरमुकाममा सुदवधासम्पन्न एक िजार शैयाको अस्पताल स्थापना गररने छ । सो
अस्पतालसंगैसाधन र स्रोतलेसम्पन्न छु ट्टैिायोग्नोदशस के न्द्र स्थापना गररनेछ । त्यसैगरी टर मा सेन्टर, अप्रेशन
थेटर, आइसी युसेन्टर तथा भेन्टीलेटर सेन्टरिरु स्थापना गररनेछ । यी सबैस्वास्थ्य के न्द्रिरुमा अत्याधुदनक
प्रदवदध जिान गररनेछ । स्वास्थ्य सेवाका लादग लामो समय पितन पनेअवस्था अन्त्य गररनेछ ।
· सरकारी अस्पतालमा काम गनेदचदकत्सक तथा स्वास्थ्यकमीिरुलाई अदिलेकायम तलबमानमा दुई
गुणा बदढ तलब र भत्ताको व्यवस्था गनुतका साथैओभर टाइम भत्ताको व्यवस्था पदन गररनेछ । सरकारी
अस्पतालमा कायतरत दचदकत्सक, नसत र अन्य स्वास्थ्यकमीिरुले नीदज क्षेत्रमा काम गनत नपाउने व्यवस्था
किाइका साथ लागुगररनेछ ।
· सुतीजन्य पदाथतमा दनयिण गनुतका साथैमददरा उत्पादन र दवक्री दवतरणलाई प्रभावकारी रुपमा
दनयमन गररनेछ ।
· प्रत्येक घरमा अदनवायत श चालय र धुँवारदित चुलोको व्यवस्था गररनेछ । धुँवा, धुलो र रसायनको
उदचत व्यवस्थापनका लादग मापदण्ड दनधातरण गररनेछ ।
· दकशोर-दकशोरीिरूको य न तथा प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी कायतक्रम संचालन गररनेछ । व्यायाम, योग र
मनोरञ्जनलाई जीवनशैलीको अङ्ग बनाइनेछ ।
· स्वास्थ्य सम्बन्धी िोज तथा अनुसन्धानलाई प्रोत्सािन गररनेछ । स्वास्थ्य दशक्षालाई नाफा कमाउने
माध्यम बनाउन दनरुत्सादित गररनेछ ।
१०.मािर् संशािि तर्कास
· प्रत्येक गाउँपादलका र नगरपादलकामा प्रादवदधक तथा व्यवसायीक दशक्षा तादलम पररषदबाट मान्यता
प्राप्त प्रादवदधक दशक्षालय स्थापना गररनेछ । उमेर पुगेका सबैव्यन्त्रििरुलाई दनशुल्क तादलम प्रदान गररनेछ ।
· प्रादवदधक दशक्षालयिरुमा माध्यदमक दशक्षा प्राप्त व्यन्त्रििरुलाई रादष्ट्रय आवश्यकता अनुरुपका दक्षता
प्रदान गनतप्रयोग गररनेछ । यी दशक्षालयिरुबाट दक्षता प्राप्त व्यन्त्रििरुलाई रोजगारीमा प्राथदमकता ददइनेछ ।
· प्रत्येक प्रदेशमा प्रादवदधक तथा व्यवसादयक मिादवद्यालय संचालन गररनेछ । यी मिादवद्यालयिरुलाई
उच्चस्तरका दक्ष प्रादवदधक र व्यवस्थापक उत्पादन गनतप्रयोग गररनेछ ।
· के न्द्रीय स्तरमा राष्ट्रलाई आवश्यक पनेवैज्ञादनकिरू उत्पादन गनत दवदभन्न अनुसन्धान के न्द्र स्थापना
गररनेछ । वैज्ञादनकिरूलेप्राप्त गरेको ज्ञानलाई ब न्त्रद्धक सम्पदतका रुपमा दतातगररनेछ ।
११. स्वस्थ िीर्िको आिारिः खेलकु द तर्कास
· राष्ट्रको पदिचान, सम्मान र गररमा अदभवृन्त्रद्ध गनेगरी िेल क्षेत्रको दवकास गररनेछ । िेलकु दमाफत त्
नागररकिरुको शारीररक र मानदसक स्वास्थ्य, सामूदिक भावनाको दवकास र अनुशादसत तथा मयातददत
जीवनयापन गनतदसकाइनेछ ।

· वागमती उपत्यकामा अन्तरातदष्ट्रय स्तरका चार रङ्गशाला स्थापना गररनेछ र िेलकु द मिादवद्यालय
संचालन गररनेछ ।
· प्रत्येक प्रदेश सदरमुकाममा एक अत्याधुदनक र साधनसम्पन्न िेलग्रामसदित रंगशाला दनमातण गररनेछ

· प्रत्येक स्थानीय तिमा रंगशाला, िेलमैदान, युवा क्लब तथा दबचरण पाकत िरु दनमातण गररनेछ ।
· राजधानीमा िेलकु द दवश्वदवद्यालय र प्रदेश सदरमुकामिरूमा िेलकु दसम्बन्धी आवासीय दवद्यालय
सञ्चालन गररनेछ ।
· प्राथदमक तिदेन्त्रि मिादवद्यालयमा अध्ययनरत दवद्याथीिरुलाई िेलकु दमा भाग दलन अदनवायतगररनेछ
। सबैतिका दवद्यालयिरुमा इन्डोर तथा आउट िोर िेलकु द कायतक्रम संचालन गररनेछ । साथैसुदवधासम्पन्न
िेलमैदानको व्यवस्था गररनेछ ।
· सबैगाउँपादलका तथा नगरपादलका विाका टोलिरुमा िेलमैदान र दवचरण पाकत बनाइने छ ।
नागररकिरुलाई दविान र बेलुका िेलकु दमा अदनवायतभाग दलन प्रोत्सादित गररनेछ ।
१२. प्राकृ तिक सम्पदा र र्ािार्रणको रक्षा
· जैदवक दवदवधताको संरक्षण गररनेछ । जलाधार क्षेत्रको संरक्षण र सम्बद्धतन गररनेछ । प्राकृ दतक
स्रोतिरुको ददगो व्यवस्थापनका लादग समुदायसँग सिकायतगररनेछ ।
· वन्यजन्तुआरक्षण क्षेत्रलाई प्राकृ दतक दचदियािानाको रुपमा दवकास गररनेछ । दवकासका कामिरुमा
वातावरण संरक्षण, स्रोतको सुरक्षा लगायत दवषयमा समुदचत ध्यान ददइनेछ ।
· नयाँसंरचनािरु भूकम्प र आगलागी प्रदतरोधी, बाढी पदिरोबाट सुरदक्षत बनाइनेछ ।
· प्राकृ दतक स्रोतमादथ नेपाली जनताको अक्षुण्ण अदधकारको पूणतरक्षा गररनेछ ।
· समुदायमा आधाररत वन व्यवस्थापनलाई व्यापक बनाइनेछ । कबुदलयती र दनजी वनका कानुन
सरलीकरण गररने छ । वनको पहुँचबादिर रिेका तराई-मधेस लगायत सबै क्षेत्रका समुदायलाई वनको
पहुँचदभत्र ल्याइनेछ । दवपन्न वगत, मदिला, ददलत, तराईवासी-मधेसी, र जनजादतको आय आजतनका अवसर
दनमातण गररनेछ । तराई/मधेश र दभदत्र तराईका १० लाि िेक्टर भूदममा १ करोि श्रमशन्त्रि िपत हुन सक्ने
उच्चस्तरको फदनतचर -एबगदयलष्थब एदबलत) काठ उत्पादन हुनेकृ दष बन दवकास गररनेछ । कृ दष बन
दवकासका लादग दकसानिरुलाई सस्तोब्याजमा आवश्यक ऋण उपलि गराइनेछ ।
· न्यूनतम ४० प्रदतशत िररयाली (वन) क्षेत्र सुरदक्षत गने, जैदवक दवदवधता तथा पयातवरण प्रणालीको ददगो
संरक्षण गनेर जलवायुपररवततनका असर कम गनतनागररकिरुको क्षमता अदभवृन्त्रद्ध गररनेछ ।

· चुरे क्षेत्र संरक्षण गनत त्यिाँ रिेका जोन्त्रिमपूणत बस्ती र अव्यवन्त्रस्थत कृ दषलाई वैकन्त्रल्पक स्थानमा
व्यवस्थापन गररनेछ ।
· नदी, िोला, पोिरी, ताल तलैया, धादमतक स्थल, िानेपानीको मुिान, िुला क्षेत्र, सिक, टोल वा अन्य
सावतजदनक स्थलिरूमा सफाइ गररनेछ । सावतजदनक स्थलमा सुदवधायुि सावतजदनक श चालय दनःशुल्क
संचालन गररनेछ । सावतजदनक स्थलिरुलाई अदतक्रमण हुन नददनेनीदत किाइका साथ लागुगररनेछ ।
· जैदवक उजातर प्राङ्गाररक मल उत्पादनका माध्यमबाट फोिरलाई ददगो व्यवस्थापन गररनेछ ।
· मापदण्ड दवपरीतका प्लादष्ट्क झोला र वातावरणमा प्रदतकू ल असर पानेसामाग्रीको प्रयोगलाई दनषेध
गररनेछ ।
१३. सक्षम प्रदेशिः अतिकार सम्पन्न स्थािीय सरकार
· प्रदेश र स्थानीय तिलाई सुदृढ, संदवधानप्रदत्त अदधकारको अभ्यास गनत सक्षम र आधारभूत
लोकतिको नमूनाका रुपमा दवकास गररनेछ । प्रदेश र स्थानीय तिलाई आत्मदनभतर, प्रदतस्पधी क्षमतालेयुि,
दवदशष्ट् पदिचानयुि बनाउन दवशेष योजना कायातन्वयन गररनेछ ।
· प्रदेश र स्थानीय तिमा पूवातधार दवकासका लादग आगामी ५ वषतसम्म रादष्ट्रय राजस्वको ५० प्रदतशत
दिस्सा उपलव्ध गराइनेछ । संदवधानलेप्रदान गरेका अदधकार र दजम्मेवारीिरू कायातन्वयन गनतआवश्यक
मानव स्रोत उपलि गराइनेछ ।
· प्राकृ दतक स्रोत र साधनिरूको िोजी र उपयोगको कायतयोजना तयार गनततथा व्यवन्त्रस्थत सिरीकरण
एवं एकीकृ त वस्ती दवकासको गुरुयोजना दनमातण गनतआवश्यक प्रदवदधसदित प्रादवदधक जनशन्त्रि उपलि
गराइनेछ । बजेट दनमातण र पररचालन गनतप्रादवदधक सियोग उपलि गराइनेछ ।
· प्रदेशका के न्द्र घोदषत भएपदछ सम्बन्त्रन्धत सदरमुकामिरुमा िाटत दसटीको अवधारणा अनुरुप
अत्याधुदनक सिर दवकास गररने छ । प्रत्येक प्रदेशमा दवशेष आदथतक क्षेत्र दवकास गररने छ । त्यिाँको
सांस्कृ दतक पदिचानसदित एक चलदचत्र शिर दवकास गररनेछ । स्थानीय तिका सभािरुलेतोके का स्थानमा
िाटतदसटी दवकास गररनेछ ।
· प्रत्येक प्रदेशमा न्यूनतम एक दवश्वदवद्यालय र प्रादवदधक तथा व्यवसायीक मिादवद्यालयिरु संचालन
गररनेछ ।
· आगामी १ वषतदभत्र प्रदेश स्थानीय तिको शिरी के न्द्रमा प्रदेश सरकारको सदचवालय, प्रदेश प्रमुि तथा
मुख्यमिी कायातलय, प्रदेशसभा भवन, उच्च अदालत लगायत स्थानीय तिमा जनप्रशासन भवन, सभा भवन,
दवभागीय भवन, दवद्यालय-मिादवद्यालय, एकीकृ त सेवा के न्द्र, अस्पताल, सामुदादयक सेवा भवन र सुरक्षा
च कीिरू दनमातणका लादग गुरु योजना दनमातण गररनेछ । गुरुयोजना बमोदजमका सबैसंरचनािरू आगामी २
वषतदभत्र दनमातण गररनेछ ।
· व्यवन्त्रस्थत शिरीकरणको योजना दनमातण गरी राष्ट्रव्यापी सिरीकरण कायातन्वयन गररनेछ । छररएका
बस्तीलाई एकीकृ त गरी उपयुि स्थानमा उपनगर या एकीकृ त ग्राम दवकास गररनेछ । आगामी ५ वषतमा सबै
गाउँपादलकािरुलाई व्यवन्त्रस्थत शिरीकरण लागूगरी नगरपादलकामा रुपान्तरण गररनेछ ।

· यस्ता संरचना दनमातणमा स्वदेशमैउत्पाददत दनमातण सामाग्री तथा स्थानीय कच्चा पदाथतप्रयोग गररनेछ
। श्रमशन्त्रि संभव भएसम्म स्थानीय तिबाटैआपूदततगररनेछ ।
· आगामी ५ वषतदभत्रमा सम्पूणतनागररकिरूलाई दशक्षा, स्वास्थ्य, आवास, रोजगारी, िेलकु द, मनोरञ्जन,
पयातप्त स्वच्छ दपउनेपानीको सुदनदितता हुनेगरी आवश्यक पूवातधारको दवकास गररनेछ ।
· घरबारदबिीन सुकु म्बासी, पूवत कमैया-कमलरी र पूवत िदलया, लोपोन्मुि जादतका पररवार, मुसिर,
चेपाङ, पासी, चमार, िोम, बादी, माझी, राउटे, कु सुण्डा लगायतका दवपन्न र पछादि परेका समुदायका
पररवारलाई १ वषतदभत्र घर उपलि गराइनेछ । प्रत्येक पररवारमा एक मदिला र एक पुरुषलाई रोजगारी
उपलि गराइने छ । सिकारी र सामुदिक संलग्नताको प्रबद्धतनबाट वस्तुर सेवाको उत्पादन, दवतरण र
बजारीकरणलाई व्यवन्त्रस्थत गररनेछ ।
· सबै विा के न्द्रबाट आधा घण्टामा गाउँपादलका/नगरपादलकाको के न्द्रमा तथा त्यस्ता के न्द्रबाट
अदधकतम २ घण्टामा राजमागतमा पुग्नेगरी आधुदनक सिक दवकास गररनेछ ।
· सिक पुर्याउन संभव नहुने उच्च दिमाली क्षेत्रका वस्तीलाई के बलकार लगायत वैकन्त्रल्पक
यातायातबाट जोदिनेछ ।
· दवद् युत्, टेदलफोनका तार, ग्याँसका पाइप, िानेपानीका पाइप लगायत सबैभूदमगत रान्त्रिनेछ ।
ढलको समुदचत व्यवन्त्रस्थत गनुतका साथैशिरिरुमा उत्पाददत जैदवक फोिोरबाट दवद् युत र प्राङ्गाररक मल
उत्पादन गररनेछ ।
· स्थानीय तिमा पोिरी, पाकत र बाल उद्यान दनमातण गररनेछ । सबैविा र टोलमा बालगृि, जेि नागररक
आश्रम, तादलम के न्द्र, िेलकु द मैदान आददको समुदचत व्यवस्था गररनेछ । प्रत्येक विामा कन्त्रिमा एक
पुस्तकालय/वाचनालय र स्थानीय संस्कृ दत झन्त्रल्कनेसङ् ग्रिालय दनमातण गररनेछ ।
· प्रदेशको के न्द्रमा आधुदनक दवमानस्थल तथा नगरपादलका/गाउँपादलका के न्द्रमा िेदलप्याि दनमातण
गररनेछ ।
· सरकार बनेको एक वषतदभत्र भूकम्प पीदित, बाढी पीदित र पदिरो पीदित घरबारदबिीन सबै
पररवारलाई घर उपलि गराइनेछ । घर दनमातण गदात सम्बन्त्रन्धत पररवार र गाउँका श्रदमकिरुलेकाम गने
व्यवस्था लागूगररनेछ । दनमातण सामाग्री सके सम्म स्वदेशमैउत्पाददत प्रयोग गररनेछ ।
· द्वन्द्वबाट क्षदतग्रस्त भ दतक संरचनािरु ३ वषतदभत्र पुनदनतमातण गररनेछ । एक बषतदभत्रैतुइनिरुलाई
झोलुङ्गेपुलद्वारा दवस्थापन गररनेछ ।
· राजधानी, प्रदेश सदरमुकाम र स्थानीय तिका के न्द्रमा प्राकृ दतक दवपत्तीका अवस्थामा चादिनेसम्पूणत
आवश्यक सामानिरु सदितको गोदाम दनमातण गररनेछ । प्राकृ दतक दवपत्तीका बेला उद्दार गनतसक्नेतादलम
प्राप्त स्वयम सेवक शन्त्रि दनमातण गररनेछ । प्रत्येक स्थानीय तिमा प्राकृ दतक दवपत्तीमा राित प्रदान गनेएक
कोष ििा गररनेछ ।

· प्रत्येक तिका के न्द्र र विामा न्यूनतम एक बैंकको शािा िोदलनेछ । प्रत्येक पररवारलाई दनःशुल्क
बैंक िाता िोल्नेव्यवस्था दमलाइनेछ ।
· हुलाकी राजमागतका नयाँस्थानमा १० वटा, पूवतपदिम राजमागतका दकनारमा थप २० वटा, दभदत्र तराई
राजमागतका दवदभन्न स्थानमा २० वटा र पुष्पलाल मध्यपिािी राजमागतका तोदकएका १० स्थानमा आधुदनक
शिरिरूको दवकास गररनेछ । मस्यातङ् दी उपत्यका, इलाम, अरुण उपत्यका, दामन, वादलङ, लुन्त्रम्बनी, जुम्ला,
ििेल्धुरा, साँफे बगर लगायत स्थानमा आधुदनक नयाँशिर दनमातण गररनेछ । सबैसिरका के न्द्रमा िाटतदसटी
दवकास गररनेछ ।
१४. स्वच्छ, सुन्दर र आिुतिक राििािी
· वागमती उपत्यकालाई सुन्दर, स्वस्थ, स्वच्छ तथा पयातवरणमैत्री ऐदतिादसक सम्पदा शिरका रुपमा
दवकास गररनेछ । काठमाि ं, लदलतपुर र भिपुर दजल्लािरुलाई एकीकृ त श्ाािरको रुपमा दवकास गररनेछ
। उपत्यकालाई सांस्कृ दतक म दलकता र आधुदनकताको संयोजनको नमूना बनाइनेछ ।
· काठमाि ँउपत्यका लगायत दटस्टुङ, कु लेिानी, बैरेनी र न दबसे, दत्रशुली उपत्यका, मेलम्ची, इन्द्रावती
उपत्यका र दोलालघाट, पाँचिाल, भकु न्डेबेसी, बनेपा, धुदलिेल र पन ती सदित समावेश गरी वृित्तर राजधानी
उपशिर क्षेत्र दवकास गररनेछ ।
· ऐदतिादसक तथा पुरातान्त्रत्वक संरचनालाई भूकम्प प्रदतरोधक बनाई संरदक्षत गररनेछ । अव्यवन्त्रस्थत
संरचनालाई उदचत मुआब्जा ददई अदधग्रिण गररनेछ । दभत्री, बादिरी र बृित्ा् गरी तीन वटा चक्रपथ दनमातण,
दवस्तार तथा दवकास गररनेछ ।
· वागमती, दवष्णुमती, मनोिरा र िनुमन्तेनदी र िोलािरू सफा गररनेछ । वागमती नदीको मुिानदेन्त्रि
चोभारसम्म ५० दमटर च िाइको नदी प्रवाि क्षेत्र कायम गररनेछ । राजधानीलाई फोिोर, धुलो, दिलो र प्रदू षण
मुि गररनेछ । राजधानीका नदी र तालमा ढल र फोिोर पानी दमसाउन प्रदतबन्ध लगाइनेछ । पशुछािा
छोि्न पाइनेछै न । राजधानी वररपरर िररयालीको दवकास गररनेछ । वन क्षेत्रको अदतक्रमणलाई किाइका साथ
दनयिण गररनेछ ।
· दैदनक ५ लाि बाह्य र आन्तररक पयतटक रिन सक्नेगरी आवश्यक पूवातधार दवकास गररनेछ ।
· सबै सिर र गाउँका पूवातधारलाई वातावरण मैत्री तथा अपाङ्गता-मैत्री बनाइने छ । पैदलयात्रुर
साइकलयात्रुिरूका लादग अलग लेन दनमातण गररनेछ ।
· पदिलो वषतदेन्त्रि सुरु गरेर दोस्रो वषतमा सम्पन्न हुनेगरी काठमाण्ड पेटर ोदलयम बािनिरुलाई दवद् युतीय
बािनबाट प्रदतस्थापन गररनेछ ।
१५.गाउँर्टोलमा सहकारीिः घर घरमा रोिगारी
· सिकारीलाई नेपाली अथततिको मित्वपूणतदिस्साका रुपमा दवकास गनतनेपालका सबैपररवारिरुलाई
सिकारी संस्थामा आवद्ध हुन प्रोत्सािन गररनेछ । यसरी गाउँ टोलमा सिकारी घरघरमा रोजगारी तथा
स्वरोजगारीको अवस्था सृजना गररनेछ ।

· सबैसाना उत्पादकिरुलाई गाउँगाउँर सिरिरुमा सिकारी संस्था स्थापना गरी आवद्ध गराइनेछ ।
छररएका उत्पादनिरुलाई एकीकृ त गदैव्यवसायीक रुपमा अगादि बढाइनेछ । सिकारीमा आवद्ध जनतालाई
प्रोत्सािन गनत अनुदानको व्यवस्था गररनेछ । बेरोजगार व्यन्त्रििरूलाई उत्पादक सिकारीमा आबद्ध गरी
स्वरोजगार व्यवसाय सञ्चालन गररनेछ ।
· सबैसिकारीिरूलाई बीमा व्यवस्थामा आवद्ध गररनेछ ।
· राजनीदतक पाटीका कायतकतात र दवदभन्न जनवगीय संगठनिरूमा आवद्ध व्यन्त्रििरुलाई उत्पादन
सिकारीमा संलग्न भई रादष्ट्रय अथततिमा योगदान गनतर आफै लाई आत्मदनभतर बनाउन प्रोत्सािन गररनेछ ।
१६.मयाातदि श्रमिः सम्मातिि श्रतमक
· सबैजनप्रदतदनदध दनकायमा संगठीत क्षेत्रका श्रदमकिरुको प्रदतदनदधत्वको व्यवस्था गररनेछ ।
· िरेक कामलाई मयातददत बनाइनेछ । समान कामको समान पाररश्रदमकको प्रदतवद्धता लागूगररनेछ ।
· अन पचाररक क्षेत्रका श्रदमकिरूलाई दतातप्रदक्रयामा लगी सामादजक सुरक्षाको दायरामा ल्याइनेछ ।
वैदेदशक रोजगारीमा गएकािरुको अदभलेि रान्त्रिनेछ ।
· वैदेदशक रोजगारीलाई सुरदक्षत, मयातददत र व्यवन्त्रस्थत गररने छ । त्यिाँभइरिेका दवकृ दतिरुलाई
किाइका साथ दनयिण गररने छ । देशलाई आवश्यक पनेजनशन्त्रिको व्यवस्थापन गदैरोजगारदाता
मुलुकसँग श्रमसम्झ ता गरी सरकारी माध्यमबाट श्रदमक पठाउनेव्यवस्था गररनेछ ।
· युवािरुलाई तादलम र प्रदशक्षणद्वारा दक्ष तथा अद्धतदक्ष श्रदमकका रूपमा दवकास गरेर मात्रैवैदेदशक
रोजगारीमा पठाउन पाउनेव्यवस्था गररनेछ । के न्द्र, प्रदेश र स्थानीय तििरुमा दक्ष श्रमशन्त्रि आपूदततके न्द्र
स्थापना गररनेछ ।
· देशमा प्राप्त हुनेदवप्रेषणको ९० प्रदतशत दिस्सा रादष्ट्रय उत्पादनमा लगाइनेछ । वैदेदशक रोजगारीका
क्रममा नेपालीिरूलेप्राप्त गरेको सीपलाई प्रमाणीकरण गरी राष्ट्रदनमातणमा उपयोग गररने छ ।
१७.सूचिा प्रतर्ति र प्रेस स्विििा
· ‘पूणतप्रेस स्वतिता सदितको लोकति’ लागूगररनेछ । आमसञ्चार माध्यमलाई दनष्पक्ष, व्यवसादयक,
उत्तरदायी र दजम्मेवार उद्योगका रुपमा दवकास गररनेछ । दमदियामा प्रत्यक्ष वा परोक्ष रुपमा दवदेशी लगानी
दनषेध गररनेछ ।
· सूचनाको िकसम्बन्धी ऐनलाई पूणतरुपमा लागूगररनेछ । आधुदनक सूचना तथा सञ्चार प्रदवदधमा आम
जनताको पहुँच स्थादपत गररनेछ ।
· सावतजदनक सेवा प्रवािलाई सूचना प्रदवदधमा आवद्ध गरी दछटो छररतो, गुणस्तरीय, पारदशी र चुिावट
रदित तुल्याइनेछ । सूचना प्रदवदधमा नवप्रवततनलाई प्रोत्सािन गररनेछ ।

· सामादजक सञ्जाल र अनलाइन दमदियालाई आमजनताको संचेतना अदभवृन्त्रद्धका दनन्त्रि सदुपयोग गररने
छ । सूचना प्रदवदधलाई आम नागररकको पहुँचमा पुर्याइनेछ । सबैदवद्यालय, प्रशासदनक भवन, सभाभवन,
स्वास्थ्य च की, हुलाक कायातलय र सेवाके न्द्रमा दनःशुल्क इन्टरनेट सुदवधा उपलि गराइनेछ । आगामी ५
वषतमा देशभरी वाईफाई सेवा दनःशुल्क गराइनेछ ।
· सबैस्थानीय तिका के न्द्र र तराई-मधेस तथा पिािी दजल्लाका स्थानीय तिको विा के न्द्रसम्म दुई
बषतदभत्र ब्रोिब्याण्ड इन्टरनेट सुदवधा पुर्याइने छ । हुलाक व्यवस्थालाई आधुदनकीकरण गरी नागररक सेवा
संस्थाको रुपमा दवकदसत गररनेछ ।
· १०० वाट सम्मका एफएम/सामुदादयक रेदियो लगायत स्थानीय तिबाट प्रकादशत एवम् प्रशाररत हुने
आमसञ्चार माध्यमको दतात, स्थापना, सञ्चालन र नवीकरण स्थानीय तिबाटैगररनेछ । स्थानीय सञ्चार माध्यममा
लैदङ्गक समानता, श्रमजीवी संचारकमीको पेशागत सुरक्षालाई ध्यान ददइनेछ । मातृभाषामा प्रसारण हुनेरेदियो
तथा मातृभाषामा प्रकाशन हुनेपत्रपदत्रकालाई अनुदानको व्यवस्था गररनेछ ।
१८. सुशासि
· जनतालाई पायक पनेस्थानमा एकीकृ त सेवा के न्द्र स्थापना गरी राज्यबाट जनतालेप्राप्त गनेसम्पूणत
सेवा प्रदान गररनेछ ।
· भ्रष्ट्ाचार र अदनयदमत कायतलाई किाईका साथ दनयिण गररनेछ । भ्रष्ट्ाचार दवरुद्ध जनचेतना र
सदक्रयता अदभयान संचालन गररनेछ । पारददशतता र जबाफदेिी प्रणालीलाई सदृढ तुल्याइनेछ ।
· सरकारी कायातलयिरूमा सम्पूणतआदथतक कारोवारलाई नगद दविीन मुद्रा प्रणालीमा आवद्ध गररनेछ ।
सेवाग्रािीलेचािेमा अनलाइन माफत त उजुरी/गुनासो सम्बन्धी दनवेदन ददनेव्यवस्था गररनेछ । सावतजदनक िररद
र दनमातण सम्बन्धी सम्पूणतकाम अनलाइन माफत त गररनेछ ।
· पदिलेआउनेव्यन्त्रिको पदिलेकामको नीदत िर ठाउँमा लागुगररनेछ । उजुरी ग्रिण योग्य छ/छै न वा
किाँपठाउनुपछत भन्नेजानकारी २ घण्टामा ददनेव्यवस्था गररनेछ । उजुरीमादथको दनणतय प्रकृ दत िेरी एक
िप्तादभत्र ददनेव्यवस्था लागुगररनेछ ।
· सेवाग्रािीसंग दवनम्र, सभ्य, सम्मानपूणत भेदभाव रदित व्यविार गनत सबैसेवाप्रदायकलाई अदभप्रेररत
गररनेछ । यसो नगनेसेवा प्रदायकमादथ कारबािीको व्यवस्था गररनेछ ।
· िरेक अदभयुिलेकानून व्यवसायी राख्न पाउनेअदधकारको सुदनदितता गररनेछ ।
· जनताप्रदत उत्तरदायी तथा लोककल्याणकारी राज्य दनमातण को आधार बदलयो बनाउँदैलदगनेछ । तीव्र
सामादजक-आदथतक दवकासद्वारा जनतामा राजनीदतक पररवततनका लाभ पुर्याउनुराज्यको मुख्य दजम्मेवारी
बनाइनेछ ।
· सामादजक जीवनका सबैक्षेत्रमा लोकतान्त्रिक मूल्य र प्रणालीको प्रवद्धतन गररनेछ । दवदधको शासन
सुदृढ तुल्याइनेछ ।

· शन्त्रि पृथकीकरण र दनयिण तथा सन्तुलनका मान्यतािरुलाई अवलम्बन गररनेछ । स्वति र
मयातददत न्यायपादलकाको दवकास तथा न्याय सेवालाई सिज, स्वच्छ, छररतो र जनमुिी बनाउन आवश्यक
कानुनी, संरचनागत र प्रशासदनक व्यवस्था गररनेछ ।
· सङ् क्रमणकालीन न्यायको मान्यताका आधारमा सत्य दनरुपण तथा मेलदमलाप आयोग तथा वेपत्ता
व्यन्त्रि सम्बन्धी आयोगका कामलाई यथाशीघ्र सम्पन्न गनत आवश्यक वातावरण दमलाइनेछ । द्वन्द्वपीदित
पररवारलाई क्षदतपूदतत, पुनःस्थापन र पररपूरणको बाँदक प्रदक्रया दुई वषतदभत्र सम्पन्न गररनेछ ।
· गरीब, असिाय तथा दपछदिएका व्यन्त्रििरूका लादग दनःशुल्क कानुनी परामशत तथा सियोगको
व्यवस्था गररनेछ ।
· सबैसरकारी कायातलयमा दवद् युतीय सुशासन प्रणाली प्रारि गनेर प्रशासन सेवालाई जनमुिी, रादष्ट्रय
दित र जनताप्रदत दनिावान र दक्ष बनाइनेछ ।
· संदवधानप्रदत्त म दलक िक र स्वतिताको पूणतउपभोगको प्रत्याभूदत गररनेछ ।
· कमतचारी प्रशासनलाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतिको ममत, संदवधानको व्यवस्था र समयको माग
अनुसार दक्ष, व्यवसादयक, कु शल, सुदवधासम्पन्न तथा जनमुिी बनाइनेछ । सेवा प्रवािलाई चुस्त दुरुस्त र
स्वच्छ बनाइनेछ ।
१९.कल्याणकारी राज्य: तदगो सामातिक सुरक्षा
· सामादजक सुरक्षा भत्ता मादसक रु ५ िजार पुर्याइनेछ । ६५ वषतउमेर पुगेका जेि नागररकलाई सबै
दकदसमका यातायात भािामा २५ प्रदतशत र ८० वषतउमेर पुगेका जेि नागररकलाइ ५० प्रदतशत छु टको व्यवस्था
गररनेछ ।
· योगदानमादथ आधाररत सामादजक सुरक्षा कायतक्रमका माध्यमबाट सङ्गदठत क्षेत्रमा कायतरत सबैश्रदमक
तथा कमतचारीिरूको स्वास्थ्य, दशक्षा, दनवृदत्तभरणको पूदततगररनेछ ।
· एकीकृ त सामादजक सुरक्षा प्रणालीका लादग आवश्यक ऐन र संयि दनमातण गररनेछ ।
· सरकारी अस्पतालमा सुत्के री हुनेआमा र जन्त्रन्मनेदशशुको पोषण र न्यानो कपिाका लादग एकमुि ५
िजार भत्ता र रोजगारमा सङ् लग्न मदिलालाई १४ िप्ताको सुत्के री दवदा ददइनेछ । गभतवदत मदिला र गभतमा
रिेको दशशुको दनयदमत स्वास्थ्य पररक्षण, उपचार, पोषण र संरक्षणको दवशेष व्यवस्था गररनेछ । कु नैपदन
गभतवदतलाई उनको इच्छा दवपररत बयान ददन बाध्य गराइनेछै न ।
· बालबादलकाको जन्मदतात, प्रारन्त्रिक वालदवकास, दशक्षा, स्वास्थ्य, पालन पोषण, उदचत स्यािार,
िेलकू द, मनोरञ्जन, मानदसक तथा प्रजनन् स्वास्थ्य, तथा सवातदङ्गण व्यन्त्रित्व दवकासको दनन्त्रि आवश्यक
व्यवस्था गररनेछ ।

· जोन्त्रिमपूणत श्रम, बालश्रम, दवभेद, बलात्कार, य नशोषण, बालदववाि र मानव ओसारपसार तथा
बेचदबिनलाई प्रभावकारी रुपमा दनयिण तथा उन्मुलन गररनेछ । अपरादधमादथ किा कानूनी कारवािी गररने
छ । पीदितलाई उदचत क्षदतपूदततददनुपनेकानूनी व्यवस्था गररनेछ ।
· बालबादलकाको सवोपरी दितका लादग बालमैत्री घर, समाज, दवद्यालय, उद्यान, समुदाय तथा बालमैत्री
स्थानीय ति दनमातण गररनेछ । असिाय बालबादलकालाई दनःशुल्क आवासको व्यवस्था गररनेछ ।
२०. सांस्कृ तिक रुपातरण, सामातिक सद्भार् र रातष्ट्रय एकिा
· सामादजक दवभेद, छु वाछु त, अन्धदवश्वास, घरेलुदिंसा, दाइजो, दतलक प्रथा, छाउपिी, बोक्सी प्रथा जस्ता
कु संस्कार दवरुद्ध सामादजक अदभयान सञ्चालन गररनेछ । यससम्बन्धी कानूनलाई किाइका साथ लागुगररने
छ ।
· पररवार, दवद्यालय र समाजमा श्रमलाई सम्मान, देशभन्त्रि, मदिला र जेि नागररकप्रदत आदरभाव,
आफ्नो इदतिास र संस्कृ दतप्रदत ग रवबोध, समाजसेवा, सामूदिकता र समाजवादी मूल्यिरुको प्रबद्धतन गररनेछ
। चरम व्यन्त्रिवाद र उपभोिावाद जस्ता दवकृ दत दवरुद्ध जनचेतना अदभवृन्त्रद्ध गररनेछ । यसका लादग
दवद्यालयको पाठ्यक्रममा दवषयिरु समावेश गररनेछ ।
· प्रत्येक प्रदेशमा कला, सादित्य र संस्कृ दतको दवकासका लादग प्रदतिान स्थापना गररनेछ । त्यसरी नै
प्रत्येक प्रदेशमा दवज्ञान, प्रदवदध र अन्वेषण सम्बन्धी प्रदतिानिरु स्थापना गररनेछ ।
· दवज्ञान, प्रदवदध र अन्वेषणमा कू ल ग्रािस्थ लगानीको न्यूनतम १ प्रदतशत लगानी गररनेछ ।
· सामादजक सद्भाव, रादष्ट्रय एकता, सांस्कृ दतक र धादमतक सदिष्णुता एवम्उदार मूल्यिरूको अदभबृन्त्रद्ध
गररनेछ ।
· बहुजातीय, बहुभादषक, बहुसाँस्कृ दतक र बहुधादमतक दवशेषतालाई संरक्षण र सम्बद्धतन गररनेछ ।
· दवदवधता र बहुलता, नेपालको सम्पदाः सामादजक सद्भाव र रादष्ट्रय एकता’ नीदतका आधारमा
सामादजक सद्भाव र रादष्ट्रय एकतालाई सुदृढ गनतदवशेष अदभयान सञ्चालन गररनेछ ।
· कलाकार, संस्कृ दतकमी, स्रष्ट्ा, सबैधादमतक क्षेत्रका अगुवा र समाजसेवीिरूलाई उत्प्रेररत गररनेछ ।
· जातीय सङ्कीणतता, भ गोदलक दबिण्डन र धादमतक अदतवाद जस्ता प्रवृदत्तलाई दनरुत्सादित गररनेछ ।
· राजनीदत लगायत दवदभन्न क्षेत्रमा देिा परेका दवकृ दतिरुको अन्त्य गदैस्वच्छता, पारददशतता र रादष्ट्रय
दित तथा एकताका आदशतिरुलाई प्रवद्धतन गररनेछ ।
· लागूपदाथत, धुम्रपान, य नव्यापार, मददराको अदनयन्त्रित उत्पादन, दवतरण र उपभोगमा दनयिण गदै
सामादजक मयातदा प्रवद्धतन गररनेछ ।
२१. उपभोक्ता तहि

· प्रत्येक तिमा उपभोिा दित संरक्षणसम्बन्धी दनकाय स्थापना गरेर उपभोिा दितलाई प्रभावकारी
ढङ्गलेकायातन्वयन गररनेछ ।
· सबैपसलिरूमा मूल्यसूची अदनवायतगनेतथा मूल्य र गुणस्तरको दनयदमत अनुगमन गररनेछ ।
· कृ दत्रम मूल्यबृन्त्रद्ध, दसन्त्रण्डके ट, गुणस्तरिीनता र भ्रमपूणतदवज्ञापन, नापत ल ठगी लगायतलाई किाइका
साथ दनयिण गररनेछ ।
· यातायात लगायत क्षेत्रमा दवद्यमान दसन्त्रण्डके ट र काटेदलङ प्रथाको अन्त्य गररने छ । स्वस्थ
प्रदतष्पधातलाई प्रोत्सािन गररनेछ ।
· प्रत्येक स्थानीय तिमा िाद्यान्न, औषधी र अत्यावश्यकीय वस्तुको संकटकालीन म ज्दातको दवशेष
व्यवस्था गररनेछ । त्यसका लादग शीत भण्डार र गोदाम घरको व्यवस्था गररनेछ ।
२२. पुितिामााण र तर्पि्व्यर्स्थापि
· २०७२ को दवनाशकारी भूकम्पबाट क्षदतग्रस्त संरचनािरुको पुनदनतमातण २०७६ सालदभत्र सम्पन्न गररने
छ ।
· सुरदक्षत र एकीकृ त वस्ती दवकासका लादग उपयुि स्थानको िोजी गरी सके सम्म धेरै पररवार.
बसोबास गनतसक्नेशिरको नक्सांकन सदितको दवस्तृत पररयोजना तयार गररनेछ ।
· रादष्ट्रय स्तरमा भूकम्प, बाढी र पदिरो लगायत दवपत्व्यवस्थापनका लादग स्थायी संयि दनमातण गररनेछ
। स्थानीय तिका सबैसंरचना प्राकृ दतक जोन्त्रिमबाट सुरदक्षत, दवपद् प्रदत संवेदनशील र अपाङ्गमैत्री बनाइनेछ ।
· २०७१/७२/७३/७४ मा दवनाशकारी बाढी पदिरोमा परी घरबार गुमाएका र जनधनको क्षदत भएका
तराई-मधेस लगायत पिािी दजल्लािरुमा तीव्र रुपमा पुनदनतमातण अगादि बढाइनेछ । घर क्षदत भएका प्रत्येक
पररवारलाई घर दनमातणका लादग ३ मदिनादभत्र ४ लाि अनुदान र ३ लाि दीघतकादलन दनव्र्याजी ऋणको
व्यवस्था गररनेछ । बाढी पदिरोमा घिेरीसमेत गुमाएका पररवारका लादग घर बनाउन दनःशुल्क घिेरीको
व्यवस्था गररनेछ ।
२३. समार्ेशी तर्कास
· सबैजन प्रदतदनदधत्व क्षेत्रमा कन्त्रिमा ३३ प्रदतशत मदिला सिभादगता सुदनदित गररनेछ । मदिलाका
संदवधान प्रदत्त अदधकार पूणतरुपमा कायातन्वयन गररनेछ ।
· मदिला दवरुद्धका सबैदकदसमका दिंसा र दवभेद प्रभावकारी ढङ्गलेअन्त्य गररनेछ ।
· बालदववाि, बहुदववािलाई पूणततः दनषेध गररनेछ । मदिलालाई रोजगारीमा दवशेष प्राथदमकता ददइनेछ

· नेपाली समाजबाट जातीय भेदभाव तथा छु वाछु त पूणतरूपमा उन्मूलन गररनेछ । संदवधानद्वारा प्रदत्त
ददलत समुदायका िकिरुको प्रभावकारी कायातन्वयन गररनेछ । समाजमा ददलत समुदायको न्याय र समानता
स्थापना गररनेछ । जातीय भेदभाव, उचदनच तथा छु वाछु त प्रथा लागूगनेअपराधीलाई आजीवन स-श्रम
काराबासको कानूनी व्यवस्था गररनेछ ।
· ददलत समुदायका परम्परागत पेशा, कला र सीपको संरक्षण, सम्बद्धतन गदैदतनको आधुदनकीकरण र
व्यावसादयकीकरण गररने छ । गररबीको रेिामुनी रिेका प्रत्येक ददलत पररवारका एक मदिलालाई रोजगारीको
व्यवस्था गररनेछ ।
· ददलत समुदायका बालवादलकालाई उच्च दशक्षासम्म छात्रवृदत्तसदित दनःशुल्क अध्ययनको व्यवस्था
दमलाइनेछ । घरवारदबिीन ददलतका लादग १ वषतदभत्र घर उपलि गराइनेछ । यस्ता पररवारमा न्यूनतम एक
रोजगारी उपलि गराइनेछ ।
· आददवासी-जनजातीिरूको संदवधानप्रदत्त अदधकारलाई सुदनदित गदैआदथतक, सामादजक एवम्
साँस्कृ दतक दवकास गनतउपयुि कानूनी व्यवस्था र संरचनाको दवकास गररनेछ । भाषा, संस्कृ दत, परम्परा र
पुख्र्य ली सीपको संरक्षणका लादग राज्यबाट दवशेष कायतक्रम सञ्चालन गररनेछ ।
· तराई लगायत देशका सबै ठाउँमा व्याप्त कु रीदत र अन्धदवश्वासको अन्त्य गनत दशक्षा, चेतना र
सशन्त्रिकरण अदभयान चलाइनेछ । तराई-मधेसमा व्याप्त गररबी, अभाव र अदवकासको समस्यालाई सम्बोधन
गनतदवशेष कायतक्रम लागूगरी गररबी र पछ टेअवस्था २ वषतदभत्र समाप्त गररनेछ ।
· तराईका ददलत तथा दपछदिएका वगतको आय आजतनका लादग दवशेष कायतक्रम सञ्चालन गररनेछ ।
तराईवासी मदिलाको उत्थानको लादग एक घर एक मदिला रोजगारीको थप कायतक्रम तत्काल लागूगररनेछ ।
· कणातली लगायतका दुगतम दपछदिएका क्षेत्रका जनतालाई दवकासको औसत रादष्ट्रय स्तरसम्म
पुर्याउनको लादग राज्यबाट दवशेष सुदवधा र सहुदलयत उपलव्ध गराइनेछ । िाद्य र आधारभूत स्वास्थ्य सेवाको
अदधकारको प्रत्याभूदत गररनेछ । स्थानीय समुदायका दित सुदनदित गदैकणर्ााली क्षेत्रमा रिेका प्राकृ दतक
सम्पदाको दवकास गररनेछ ।
· युवािरुलाई रुपान्तरणका संवािक र नेतृत्वका साझेदारको रुपमा दवकास गररनेछ । सामादजक,
राजनीदतक र आदथतक क्षेत्रका दजम्मेवारी सम्हाल्न युवा नेतृत्व दवकास गररनेछ । उद्यमशीलता वृन्त्रद्ध गरी
युवालाई स्वरोजगारतफत आकदषतत गररनेछ । दिंसा, दुव्र्यसन र अराजक काममा युवालाई दुरुपयोग गने
प्रवृदत्तलाई दनयन्त्रित गररनेछ ।
· दशदक्षत र दक्ष युवालाई देशदभत्रैउच्च पाररश्रदमक आधाररत रोजगारी दसजतना गररनेछ ।
· अपाङ्गताप्रदतको दृदष्ट्कोणमा सकारात्मक पररवततन गररनेछ । दशक्षा, सीप दवकास र रोजगारीबाट
उनीिरुदभत्रको दवशेष क्षमतालाई उजागर गनत दवशेष कायतक्रम संचालन गररने छ । अपांगता भएका
व्यन्त्रििरुलाई सामादजक सुरक्षाको दायरामा ल्याइनेछ ।
· अल्पसंख्यक समुदायका सांस्कृ दतक अदधकारिरूको जगेनातर उनीिरूका सांस्कृ दतक सम्पदािरूको
सुरक्षा गररनेछ ।

· लोपोन्मुि जादत तथा भाषािरूको संरक्षणका लादग भादषक संरक्षणको दवशेष कायतक्रम सञ्चालन गररने
छ ।
· भूपूसैदनकिरुका िक, दित र सरोकारका दवषयमा समुदचत ध्यान ददइनेछ । उनीिरुको क्षमता र
अनुभवलाई राष्ट्रदितमा अदधकतम सदुपयोग गररनेछ ।
२४. रातष्ट्रय सुरक्षािः रातष्ट्रय तहि र स्वातभमािको रक्षा
· रादष्ट्रय स्वाधीनता, सावतभ दमकता र भ गोदलक अिण्डताको रक्षा, प्राकृ दतक सम्पदाको जगेनात,
सामादजक सद्भाव र मानवीय सुरक्षा सुदनदित हुनेगरी गरी रादष्ट्रय सुरक्षा नीदतको दवकास गररनेछ ।
· देशमा शान्त्रन्त, स्थादयत्व र जनादधकारको रक्षा गररनेछ । वहुलतायुि नेपालको आन्तररक एकतालाई
सुदृढ गदैनेपाली रादष्ट्रयताप्रदतको ग रववोध र रादष्ट्रय एकताको भाव सम्बद्धतन गररनेछ ।
· नेपाली सेनालाई साधन स्रोत सम्पन्न, थप आधुदनक र अझ दक्ष बनाइनेछ । नेपाल प्रिरी, सशस्त्र प्रिरी
बल, नेपाल र रादष्ट्रय अनुसन्धान दवभागलाई आधुदनक, पयातप्त स्रोत साधन सम्पन्न र दक्ष बनाइनेछ ।
· गाउँपादलका र नगरपादलकामा स्थानीय प्रिरीको व्यवस्था गरेर सुरक्षाको प्रत्याभूदत गररनेछ ।
· रादष्ट्रय एकता र भ गोदलक अिण्डतामा आँच पुर्याउने दवभाजनकारी र दबिण्डनकारी
दक्रयाकलापलाई दनरुत्सादित र दनयिण गररनेछ ।
२५. स्विि र सतुतलि अतराातष्ट्रय सम्बन्ध
· दवश्वशान्त्रन्त, मानवता, सद्भाव र मैत्रीपूणतसम्वन्धलाई दवस्तार गदैनेपालको दवकास र नेपाली जनताको
समृन्त्रद्धमा योगदान पुर्याउनेगरी अन्तरातदष्ट्रय सम्बन्ध र परराष्ट्रनीदतलाई व्यवन्त्रस्थत गररनेछ ।
· रादष्ट्रय दित, स्वाधीनता र सावतभ मसत्ताको रक्षा गदैदछमेकी एवम् सबैदमत्र राष्ट्रिरुसँग संयुि राष्ट्र
संघको बिापत्र, पञ्चशील र असंलग्नताका दसद्धान्त अनुरुप सुमधुर सम्बन्ध कायम गररनेछ ।
· स्वति परराष्ट्र नीदत अवलम्बन गदैआन्तररक मामलामा बाहृय िस्तक्षेपलाई अस्वीकार गररनेछ ।
िीनताबोध र आत्मसमपतणवादी मान्यतालाई दनरुत्सादित गररनेछ ।
· भारतसँग गररएको सन्१९५० को सन्त्रन्ध लगायत सबैअसमान सन्त्रन्ध र सम्झ ताको पुनरावलोकन गरी
रादष्ट्रय दित र आवश्यकता अनुरूप प्रदतस्थापन गररनेछ । सीमा समस्याको समाधान र सीमा-नाकािरूको
व्यवस्थापनका लादग कू टनीदतक पिल गररनेछ ।
· गैरआवासीय नेपालीिरूको ज्ञान, सीप र आजतनलाई राष्ट्रदनमातणमा लगाउनेनीदत दलइनेछ । प्रवासी
नेपाली नागररकिरुको श्रम सम्बन्धी िक लगायत अन्य िकको सुरक्षाका लादग प्रभावकारी पिल गररनेछ ।
७. अन्य राििीतिक पार्टीहरूप्रति हाम्रो दृतष्ट्कोण

(क) िेपाली कांग्रेस
स्थापना कालमा कदतपय सामादजक-आदथतक सुधारका कदम चालेको भए पदन नेपाली कांग्रेसलेसामन्तवादलाई
अन्त्य गने, जनतालाई अदधकारसम्पन्न बनाउनेतथा रादष्ट्रयतालाई सुदृढ गनेदबषयमा सकारात्मक भूदमका िेल्न
सके को छै न । यसको मुख्य नीदत सामन्ती दनरंकु शति र वैदेशीक एकादधकारवादी पूँजीपदत वगतसंग सम्झ ता र
आत्मसमपतणको रिँदैआएको छ । मुख्य रुपमा पुँजीपदतवगतको प्रदतदनदधत्व गनेयस पाटीका नीदतिरु अदिले
मूलतः दलाल तथा दवदेशी एकादधकार पुँजीवादको दित साधनामा के न्त्रन्द्रत छन्। कम्युदनष्ट् पाटीिरुसँग आफ्नो
वगीय र पाटीगत स्वाथतरक्षाका दनन्त्रि मात्रैसिकायतगनेगरेको नेपाली काङ् ग्रेसको मूल चररत्र कम्युदनष्ट् दवरोधी,
श्रमजीवी जनता दवरोधी र लोकतिलाई दनदित स्वाथतअनुरुप पररभादषत गनेिालको छ । यसलेकै यन पटक
दवदेशी िस्तक्षेपलाई दनम्त्याएको छ, दवदेशीका सामुआत्मसमपतण गरेको छ र कै यन पटक जनदवरोधी काम
पदन गरेको छ । यस पाटीले बहुमत प्राप्त गरेको समयमा नीदजकरणको नाममा रादष्ट्रय उद्योगधन्दा र
सावतजदनक संस्थानिरु समाप्त गरेको छ । नवउदारबादको पृिपोषण गदैरादष्ट्रय अथततिलाई कमजोर
तुल्याएको छ । भ्रष्ट्ाचारलाई संरक्षण र संस्थागत गनेकाम गरेको छ । यस पाटीलेरादष्ट्रय सिमदत र एकताको
दवरोधी काम गदैआएको छ । राष्ट्रदनमातण गनेकु नैइच्छाशन्त्रि, दू रदृदष्ट् र योजना यस पाटीसँग छै न ।
रादष्ट्रयता र लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यताको अवमूल्यन लगायतका कमजोरीिरु िटाएन र जनपक्षीय चररत्र दवकास
गनतसके न भनेयसलेक्रमशः जनसमथतन गुमाउँदैजानुअदनवायतछ ।
नेपाली कांग्रेस देश, जनता, आन्दोलन र क्रान्त्रन्तका पक्षमा उदभएको बेला नेपालका कम्युदनष्ट्िरुलेत्यससँग
सिकायतगरेका छन् । तर जनदवरोधी काम र दवदेशी िस्तक्षपका अगादि आत्मसमपतण गरेको समयमा भने
नेपाली कम्युदनष्ट्िरुलेत्यसको आलोचना र दवरोध गरेका छन् । भदवष्यमा पदन नेपाली कांग्रेसदसत नेपालका
कम्युदनष्ट्िरुको सम्बन्ध उसलेअवलम्बन गनेनीदत र व्यविारमा आधाररत रिनेछ ।
(ख) िराई- मिेस के न्त्रन्द्रि पार्टीहरू
रादष्ट्रय जनता पाटी र संघीय समाजवादी फोरम तराई-मधेसलाई मुख्य कायतथलो बनाएका राजनीदतक पाटीिरू
हुन् । राजपा मूलतः सामन्तवादका अवशेषिरूलाई संरक्षण गनेदलाल पुँजीपदतवगतको एउटा दिस्साको
प्रदतदनदधत्व गनेपाटी िो । यसले रादष्ट्रय आत्मसमपतणवादी नीदतको पक्षपोषण गदतछ र गररबमुिी तथा
श्रदमकवगीय सामादजक- आदथतक रुपान्तरणको दवरोध गदतछ । यसलेरादष्ट्रय स्वाधीनता, राष्ट्रदित, सामादजक
सद्भाव एवं रादष्ट्रय एकतालाई कमजोर पानेर सामादजक न्याययुि जनमुिी एवं समाजवादउन्मुि नीदतको
दवरोध गदतछ । संघीयताको कु रा गरेपदन यो पाटी स्थानीय तिको स्वशासनको अदधकारको दवपक्षममा उदभएको
छ ।
संघीय समाजवादी फोरम रादष्ट्रयस्तरमा दवस्ताररत हुन प्रयाशरत तराई-मधेश आधाररत पाटी िो । यसलेजातीय
र क्षेत्रीय मुद्दालाई रणनीदतका रुपमा अगादि सारेको छ । यसका नीदत, काम र व्यविार सामादजक सद्भावलाई
कमजोर पानेदकदसमका छन् । यसको दवकासक्रमलाई नदजकबाट िेदैयसलेअवलम्बन गनेनीदत र कामको
आधारमा यसप्रदतको नीदत दनधातरण गनुतपदतछ ।
(ग) राप्रपा
राप्रपा राजतिात्मक व्यवस्थाका समथतक तथा त्यसलाई पुनस्थापना गनतचािनेपूवतपञ्चिरुलेदनमातण गरेको
पाटी िो । आज यो दवदभन्न समुिमा दवभादजत छ । आफ्ना सामन्तवादी चररत्रमा पदातलगाउन राप्रपाका दवदभन्न

समूििरुलेउदारवाद, लोकति र राष्ट्रवादको नारा पदन लगाउनेगरेका छन् । राप्रपाका कदतपय नेतािरुमा
देशभन्त्रिको भावना पाइए पदन मूलतः यो अवसरवादी, ढुलमुलेर पिगामी चररत्रको पाटी िो । राप्रपाका
दवदभन्न समूिलेदलनेनीदत र गनेव्यविारको आधारमा यी समूििरूलाई िेरेर व्यविार गररनेछ ।
(घ) देशमा के िी अन्य साना कम्युदनस्ट समूििरू पदन छन् । उनीिरूको जिसूत्रीय, संकीणततावादी,
आत्मके न्त्रन्द्रत र गुटवादी प्रवृदत्तको आलोचना गदैएकता, धुर् वीकरण र सिकायतमा ल्याउनेप्रयत्न गनुतपदतछ ।
(ङ) देशमा दवदभन्न नाममा देिापनेअदतवादी, ददक्षणपन्थी अवसरवादी चररत्रका समूििरूका सम्बन्धमा दतनका
दक्रयाकलापको आधारमा उपयुि नीदत र व्यविार दनधातरण गररनेछ ।
८ .हामीलाई िैमि तकि ?
आदरणीय जनसमुदाय !
व्यविारलेदेिाएका छन्, कम्युदनष्ट् पाटीिरु बािेक देशका अन्य कु नैपदन पाटीिरूलेराष्ट्रएवं जनताको सच्चा
दितको प्रदतदनदधत्व गनतसक्दैनन् । आजको आवश्यकता बमोदजम उनीिरुलेसमृद्ध नेपाल दनमातणको नेतृत्व
गनत सिैनन् । त्याग, बदलदान, समपणत र सृजनशीलताका आधा शताब्दी भन्दा लामो िाम्रो व्यविारलेपुदष्ट्
गरेको छ । नेपाल राष्ट्रको पुनदनतमातण, स्वतिता, सावतभ दमकता, स्वादधनता, स्वादभमान र अिण्डताको रक्षा तथा
जनताको समृन्त्रद्धको नेतृत्व िामी नेपाली कम्युदनष्ट्िरुलेमात्र गरेका छ ं र गनत सक्दछ ं । यदतबेला नेपाली
कम्युदनष्ट् आन्दोलनका मूल प्रदतदनदध संस्था नेकपा एमालेर नेकपा माओवादी के न्द्र हुन्, जसलाई िामीलेदनकट
भदवष्यमा एउटैएकीकृ त पाटीमा रुपान्तररत गनेघोषणा गररसके का छ ं ।
िामीलेइमान्दारी र क्षमता पूवतक राष्ट्र र जनताको नेतृत्व गदैस्वाधीन, समृद्ध, समुन्नत एवं समाजवादउन्मुि
नेपाल दनमातणको उद्देश्य पूरा गनतसक्दछ ं । मादथ उल्लेन्त्रित कु रािरुका साथैदनम्नदलन्त्रित आधारमा समेत
िामीलाई समथतन एवं मतदान गनतसम्पूणतजनसमुदायमा अनुरोध गदतछ ं :
-क) कम्युदनस्ट एवं वामपन्थी शन्त्रििरू नैदेशभन्त्रिपूणतआन्दोलनको मूल नेतृत्वदायी शन्त्रि भएकालेरादष्ट्रय
स्वतिता, सावतभ दमकता, स्वाधीनता, भ गोदलक अिण्डता, स्वादभमान र दितको रक्षाका लादग वामपन्थीिरुको
बहुमतको सरकार आवश्यक छ ।
-ि) संघीय लोकतान्त्रिक गणतिको स्थापना गरी पूँजीवादी जनवादी क्रान्त्रन्त सम्पन्न गनेसंघषतको मुख्य नेतृत्व र
बािक शन्त्रि िामी कम्युदनस्ट तथा वामपन्थी शन्त्रििरू भएकालेपररवततनको मूल ममतएवं भावसदित नेपालको
संदवधान पालना गनतर गराउन पदन संसद तथा सरकारमा वामपन्थीिरुको बहुमत आवश्यक छ ।
-ग) नेपाली स्वरुपको लोकतिको प्रयोगबाट ‘जनताको प्रदतस्पधातत्मक बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासनप्रणाली’ र
‘समाजवादउन्मुि’ सामादजक-आदथतक रुपान्तरणलाई सफल पानतकम्युदनष्ट् तथा वामपन्थीिरुबाट मात्र संभव
छ । नेपालको सवोपरी दवकासको लादग सबैरादष्ट्रय स्रोत र साधनलाई अत्यदधक रुपमा उपयोग र पररचालन
गनतपदन वामपन्थीिरुको नेतृत्व अपररिायतछ ।
-घ) एकै पटक सबैक्षेत्रमा तीव्र आदथतक दवकास गरी सामादजक न्यायसदितको समृद्ध नेपालको दनमातण गनत,
रोजगारी र उच्च जीवनस्तर िादसल गनत, जनताको आशा एवं आकांक्षा पूरा गनतर समाजवादको आधार तयार
पानत कम्युदनष्ट् तथा वामपन्थी शन्त्रििरु बािेक अरुबाट संभव छै न । छोटो समयमा सरकारको नेतृत्व गने

अवसर पाउँदा समेत िामीले आफू लाई सिी सादवत गरेका छ ं । त्यसैले समृद्ध नेपाल दनमातणका लादग
वामपन्थीिरुको बहुमत आवश्यक छ ।
-ङ) शान्त्रन्तप्रदक्रयाका बाँकी कायतभारिरू पूरा गनत, द्वन्द्वपीदितलाई न्याय ददन र ददगो शान्त्रन्त स्थापना गनत
कम्युदनष्ट् तथा वामपन्थी सरकार अदनवायतछ ।
-च) मजदुर, दकसान, श्रमजीवी, ददलत, मदिला, मधेसी, जनजादत, थारु, मुन्त्रिम, उत्पीदित एवं दपछदिएका
जनसमुदायको स्वादभमान एवं िक- दितका दवषयिरुलाई रादष्ट्रय कायतसूचीमा स्थादपत गने काम
कम्युदनष्ट्िरुबाटैभएको िो । यसको रक्षा गनतर रादष्ट्रय एकता सृदृढ गनतकम्युदनष्ट् तथा वामपन्थीिरुको अगुवाइ
अपररिायतछ ।
-छ) इदतिास साक्षी छ- भ्रष्ट्ाचारको अन्त्य र सुशासन कायम गनेकाम कम्युदनष्ट् तथा वामपन्थीिरुको नेतृत्वमा
मात्र संभव छ ।
-ज) राजनीदतक स्थादयत्व, ददगो शान्त्रन्त र रादष्ट्रय सुरक्षा कायम गनतकै दनन्त्रि िामीलेसबैकम्युदनष्ट् पाटी र
वामपन्थी लोकतिवादीिरुलाई एकतावद्ध गनेऐदतिादसक कामको थालनी गरेका छ ं । िाम्रो यस सिकायतबाट
मात्रैराजनीदतक स्थादयत्व संभव छ ।
-झ) नेपालको संदवधानले दनदेदशत गरे अनुरुप संयुि राष्ट्र संघको बिापत्र, असंलग्नता र पञ्चशीलका
दसद्धान्तको आधारमा स्वति परराष्ट्र नीदत अवलम्बन गदैसबैदमत्र राष्ट्र तथा अन्तरातदष्ट्रय संघ-संस्थािरुसंग
सुमधुर सम्बन्ध कायम रािी नेपालको दित र स्वादभमान प्रवद्धतन गनतपदन िाम्रो आवश्यकता टि्कारो रुपमा
देिा परेको छ । नाकाबन्दी जस्ता सङ्कटका घिीमा राष्ट्रको नेतृत्व गदैरादष्ट्रय स्वाभीमानको रक्षा गरेर िामीले
आफू लाई व्यविारमा प्रमादणत गरेका छ ं ।
आदरणीय दददीबदिनी तथा दाजुभाईिरु !
आज िाम्रो देश इदतिास र पररवततनको मित्वपूणतदवन्दुर मोिमा उदभएको छ । दनवातचनको प्रदक्रयामा जनताले
दलनेदनणतयबाट राष्ट्रको नयाँददशा दनधातरण हुनेछ । िामीलेमादथ चचातगरेका नीदत, कायतक्रम र कायतयोजना
कायातन्वयनको लादग दनवातचनको मतबाट जनताको व्यापक समथतन अपररिायतछ ।
िामीलाई दवश्वास छ, नेपाली जनतालेयस दनवातचनलाई वामपन्थी शन्त्रििरूको अत्यदधक बहुमतको सरकार
दनमातण गरेर देशलाई राजनीदतक स्थीरता र समृन्त्रद्धको ददशामा गुणात्मक ढंगलेअदघ बढाउनेअवसरको रूपमा
सदुपयोग गनुतहुनेछ । नेपाली जनतालेवास्तवमा यस दनवातचनलाई त्यस्तो अवसरकै रूपमा पन्त्रितरिेका छन् ।
नेकपा एमालेको सूयतदचन्हमा र नेकपा माओवादी के न्द्रको गोलाकारदभत्रको िँदसया िथ िा दचन्हमा, जिाँजुन
चुनाव दचन्ह दलएर िाम्रा साझा उम्मेदवारिरू ििा हुनुहुनेछ, त्यिाँ त्यसमा मतदान गरी िाम्रा
उम्मेदवारिरूलाई दवजयी बनाउन सम्पूणतजनसमुदायमा दवनम्र अनुरोध गदतछ ं ।
· स्वाधीनता, समृन्त्रद्ध र समाजवादको आधार !
सबैतिमा वामपन्थीिरुको जनपदक्षय सरकार !!
· कम्युदनष्ट् नेतृत्वमा पररवततन र उपलन्त्रि !
कम्युदनष्ट् कै योजनामा न्याय र समृन्त्रद्ध !!
· स्थीरता, सुशासन र दवकासको आधार !

जनताको प्रदतदनदध वामपन्थी सरकार !!
· शान्त्रन्त, लोकति, स्वाधीनता र स्वादभमान !
सुिी जनता, समृद्ध नेपाल- िाम्रो अदभयान !
· गाउँदेन्त्रि के न्द्रसम्म वामपन्थीको सरकार
आत्मदनभतर, समृद्ध नेपालः िाम्रो उपिार

419 पटक पढिएको
Loading...

प्रतिक्रिया दिनुहोस

Powered by Facebook Comments

Nic Asia
dashain suvakamana
Janamat health right side janta bank saral flyer Below blog adv