नेपाल–भारत सम्बन्धः आगो निभ्यो भन्ठान्यो फेरि धुवाँउँदै निस्किने

बिहिबार, मंसिर १६, २०७३

- केपी शर्मा ओली



‘पृथ्वी झै जीवन पनि गोलाकार छ । कहिलेकाही ठूस्किएर, ठ्याक्कै बिपरित दिशामा हिँडे पनि फेरि हाम्रो भेट हुने निश्चित छ। नेपाल भारत सम्बन्धको नियति पनि त्यस्तै हो।’ विजयकुमारले एउटा आलेखमा भनेका थिए । नेपालभारत सम्बन्ध त्यही अवस्थामा देखिएको छ । भूपरिवेष्ठित नेपाल तीनतिरबाट भारतले घेरिएको छ । त्यही कारणपनि भारतसँगको सम्बन्ध विषेश छ । तर नजिकको छिमेकीसँगको सम्बन्धमा उतार चाढव आइनै रहन्छ ।

नेपाल–भारत सम्बन्ध विगत, वर्तमानमा कस्तो रह्यो र छ । भविश्यमा कस्तो रहला । नेपाली राजनीतिको पहिलो पुस्ता, पूर्व प्रधानमन्त्रीहरु र युवा राजनितिज्ञ, नेपाल भारत सम्बन्धका विभिन्न पाटाका विषयमा जानकार विज्ञहरुको दृष्टिमा नेपाल भारतसम्बन्ध कस्तो छ भन्ने विषयमा खोजमुलक आलेख सहितको किताव तयार भएको छ । युवा राजनीतिज्ञ डा विजयकुमार पौडेलले तयार पारेको नेपाल भारतसम्बन्धका पाटाहरुलाई मसिनोगरि केलाइएको पुस्तक‘नेपाल भारत सम्बन्धः विगत, वर्तमान र भविष्य’ बिहीबार काठमाडौंमा सार्वजनिक हुँदैछ । त्यही कितावबाट लिइएको केपी शर्मा ओलीले लेखको सम्पादित अंश ।

ऐतिहासिक सन्दर्भः
प्राकृतिक हिसाबले नेपाल र भारत छिमेकी छौं । राजनीतिक भूगोलका हिसाबले हामी ठूलो–सानो छौं । हामी पूर्व, पश्चिम र दक्षिण तीनतिरबाट भारतद्वारा घेरिएका छौं । अर्थात, हाम्रो अधिकांश सिमाना भारतसँग जोडिएको छ । उत्तरतिर अल्गा हिमालय छन् भने दक्षिणतिर समथर मैदान छ ।

नेपाल–भारत सम्बन्ध प्राकृतिक, परम्परागत र राजनीतिक हिसाबमा मात्र सीमित छैन, त्यसभन्दा बढी यसका सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक पक्षहरु छन् । नेपाल–भारत सम्बन्ध आफैंमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय मञ्च र अन्तर्राष्ट्रिय प्रश्नहरुम समेत सम्बन्धित भएर जान्छ । उत्तरतिर छिमेकी राष्ट्र चीन छ ।

त्यो सत्य नेपाल–भारत सम्बन्धका प्रश्नहरुमा पनि प्रकट भइरहन्छ । भूगोल र जनसङ्ख्यमा नेपाल सानो र भारत ठूलो छ । यो कुरा बेला–बेलामा प्रकट भइरहन्छ । दक्षिणी भूभाग हिजो राज्यको उत्पत्ति हुनुभन्दा अगाडिदेखि अथवा राजनीतिक सिमाना बन्नुभन्दा अगाडिदेखि समाज विकासका क्रममा रजौटा वा राजौटाभन्दा उक्लिएका सामन्ती राज्यहरु हुँदा पनि थियो । त्यसक्रममा जुन सम्बन्धहरु विकास भए, ती सामाजिक–सांस्कृतिक सम्बन्धहरु राजनीतिक सम्बन्धभन्दा पुराना छन् । नेपाल–भारत सम्बन्धमा त्यो पक्ष पनि प्रकट भइरहन्छ ।

सार्वभौमसत्ताः बोली र व्यवहारमा देखिने भिन्नता
प्राप्त नभएकाले प्राप्त गर्न खोज्छ । यो प्रवृत्ति हो । जोसँग छ, त्यसले गुमाउन खोज्दैन, इच्छापूर्वक छोड्न खोज्दैन । मान्छेहरुले भन्छन् नि–‘बेलायत शान्तिपूर्ण ढङ्गले भारतबाट फर्कियो ।’ फर्कनैपर्ने परिस्थितिले पोलेपछि फर्केको हो । नत्र, अगाडि पनि त्यहाँ बेलायत नै थियो, कब्जा गर्न आउने पनि बेलायत नै थियो ।book

त्यो प्रवृत्ति नेपाल–भारतका सम्बन्धमा पनि देखिन्छ । अलिकति रस्साकस्सी देखिन्छ । हामीले २००७ सालयताका कुरा गर्ने हो भने २०१७ सालमा वीपी कोइराला कसरी अपदस्थ भए ? २०१८ सालमा काङ्ग्रेसमाथि त्यत्रो दमन कसरी भयो रु ३० वर्षसम्म पञ्चायत कसरी टिक्यो ? अरु अनेका घटनाक्रम छन् ।

नेपाल स्वाभिक रुपमा स्वतन्त्र ढङ्गले आफ्नो सार्वभौम प्रयोग गर्न चाहन्छ । त्यो एउटा राष्ट्रको चरित्र हो । एउटा राष्ट्रसँग आफ्नो सार्वभौम स्वतन्त्रता (सोभरिन इन्डिपेन्डेन्ट) भन्नुस् वा स्वतन्त्र सार्वभौमसत्ता (इन्डिपेन्डेन्ट सोभर्निटी) हुन्छ । त्यो प्रयोग गर्दा बलियोले आफूलाई अलिकति चुनौती (थ्रेट) महसुस गर्छ, अलिकति अटेर गरेको ठान्छ । यो इतिहासको लामै सन्दर्भ र घटनाक्रमहरुबाट देखिएको छ ।

नेपाल–भारतबीचको सम्बन्धलाई हेर्दा उतारचढाव देखिन्छ । कहिले तनावपूर्ण हुने, फेरि सुमधुर हुने । आगो निभ्यो भन्ठान्यो फेरि धुवाँउँदै निस्किने । फेरि साम्य भयो भन्यो अर्को कुनाबाट पुत्पुताउने । यस्तो घटनाक्रम हामीले देखिरहेका छौं । जो बलियो छ, उसले समानताको सैद्धान्तिक लेख लेख्दा मान्छ, भाषण गर्दा मान्छ, तर व्यवहारमा आएपछि आफूलाई चुनौती दिएको ठान्छ । ‘बराबरीको हैसियत खोज्ने ?’ भन्ने रुपमा लिन्छ । त्यो ग्रन्थीले काम गरेको हुन्छ ।

नेपाल र भारतका बीचमा कुनै समस्या छैनन्, गम्भीर समस्या छन् । समस्या यस अर्थमा छैनन् कि यो एउटा सार्वभौम राष्ट्र हो । यसले आफ्नो स्वाधीनताको उपयोग गर्छ । आफ्ना मामिला आफैं सञ्चालन गर्छ, आफैं हेर्छ । नेपालमा कोही पनि भारतको बैरी छैन, हुन सक्दैन, हुने सोच्न पनि सक्दैन । यत्ति हो –नेपाल २१औं शताब्दीको सार्वभौम देशका रुपमा सार्वभौम समानता चाहन्छ । कुनै खर्च गर्नुपर्दैन, त्यति मानिदिए पुग्छ भन्ने नेपालको मान्यता हो ।

हामी कारिन्दा होइनौं, मित्र हौं
नेपालका तर्फबाट केही समस्या छैन । हामी भारतसँग मिलेर काम गर्न चाहन्छौं । स्रोतहरुको उपयोग पनि मिलेर गर्न चाहन्छौं । भारत भूगोलमा ठूलो छ, जनसङ्ख्यामा ठूलो छ, विकासमा अगाडि छ । यसबाट हामी बेखुसी छैनौं । त्यसबाट हामीलाई पनि राम्रै हुन्छ । हामी भारतले बाटो दिए वा भन्सार खुला राखिदिए खान पाउने नत्र भोकै मर्ने हुन चाहँदैनौं । त्यो हामीलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनले दिएको छ । त्यसो गर्नुपर्दैन, भारतले त्यसो गर्न मिल्दैन ।

तर, हामीले भोगेका छौं नि ! ‘नाकाबन्दी छैन, हामीले लगाएका छैनौं, तिनीहरुकै साथीभाइको कच्याककुचक हो, हाम्रो सुरक्षा भएन र चालक जान मानेनन्’ भन्दै सवारीसाधन रोकेको अनुभव त हामीसँग छ नि ! एउटा मात्र देशबाट घेरिएको भए सायद त्यो हाम्रो ‘नसिब’ हुन्थ्यो । तर, हाम्रो त चीन पनि छिमेकी छ । चीनबाट पारवहन अधिकार प्राप्त गर्ने हाम्रो हक हो ।

एकछिन छाडिदिऔं, नाकाबन्दी भारतले लगाएको होइन । त्यो हामी आफैंले लगायौं । हाम्रा आफ्नैहरुले हामीलाई भोकै मार्न खोजे । जेसुकै होस् वैकल्पिक बाटो भएपछि त हामी त्यसरी त मर्दैनौं नि ! हामीले हाम्रो बाटो बनाए थप अनुकूलता खोज्दा भारत विरोध भयो र ? यसबाट कहीँकतै भारतको विरोध भएको छैन, भारतको अहित भएको छैन ।

हामी भारको अहित सोच्दा पनि सोच्दैनौं । हामीले भारतका जायज चासो, चिन्ता र सरोकारहरु बुझेका छौं र तिनलाई सम्बोधन पनि गरेका छौं । तर, केही सञ्चारमाध्यम र एजेन्सीहरु उनीहरुले भनेअनुसार हुनुपर्छ भन्छन् । त्यो भारतको केन्द्रीय नीतिअनुसार पनि छैन । आफूले भनेअनुसार भएन भने तिनीहरुले त्यसलाई बढाएर र उछालेर आफ्नो ‘बिजनेस’ चलाउँछन् ।

केन्द्रीय राजनीतिक नेतृत्वले त्यस्ता खेल–तमसालाई रोक्नुपर्ने हो, अस्वीकार गर्नुपर्ने हो । त्यस्तो अनुचित खेल–तमासा नहुनेबित्तिकै नेपाल–भारत सम्बन्ध बहुतै सुमधुर र सुन्दर भएर जान्छ । नेपाल एउटा मित्र हो, मित्र भएर नपुग्ने ? आदेश तामेल गर्ने कारिन्दा चाहिने ? स्वाभिमान भएको राष्ट्रले त्यो कुरा मान्दैन ।

8069 पटक पढिएको

प्रतिक्रिया दिनुहोस

NIC Asia below taja khabar
Bajaj below taja samachar
RITZ sports right side Samsung right sport adv cement health right side Samsung health right side DDC health right  adv