समाचार लेखे वापत् धेरै पटक स्पष्टिकरण बुझाईयो: प्राध्यापक रेग्मी

loading...

बुधबार, माघ २६, २०७३



अन्तरवार्ता

प्राध्यापक रामकृष्ण रेग्मी नेपालको आमसंचार तथा पत्रकारिता क्षेत्रमा निकै सम्मानित नाम हो । लामो समय राष्ट्रिय समाचार समितिमा विताएका उनी आमसंचार तथा पत्रकारिताका प्राध्यापक हुन । उनले पढाएका धेरै विद्यार्थीहरु राज्यको उच्च ओहोदामा पुगेका छन् । केही प्रतिष्ठित पत्रकारका रुपमा चिनिएका छन् । उमेरको हिसावले झण्डै साढे सात दशक पार गरेका रेग्मीलाई सवैले गुरु भनेर सम्बोधन गर्छन । नेपाली र अंग्रेजी भाषामा बलियो पडक बनाएका प्राध्यापक रेग्मीले पत्रकारिता क्षेत्रका अलावा समसामयिक विषयमा समेत प्राज्ञिक रुपले टिप्प्णी गर्छन । काठमाडौको पुतलिसडकमा रहेको कान्तिपुर सीटि कलेजमा पत्रकारिता विषयको अध्यापन सुरु गर्ने बेलादेखी क्रियाशिल रहेका उनी अहिले पनि उत्तिकै सक्रिय छन् । प्राध्यापक रेग्मीसंग नेपालपाटीका लागि दीपेन्द्र खड्का र कृष्ण भट्टराईले पञ्चायतकालमा समाचार संकलन गर्दाका तिता-मिठा क्षण तथा नेपाली मिडियाको वर्तमान अवस्थाका विषयमा खुलेर कुराकानी गरेका छन् । प्रस्तुत छ प्राध्यापक रेग्मीसंगको अन्र्तवार्ता ।

 

तपाई प्राज्ञिक हिसावले मात्र नभएर सक्रिय पत्रकारितामा लामो समयदेखी क्रियाशिल हुनुहुन्छ । तपाईको करिअर कसरी सुरु भयो ?
अहिलेको परिभाषाबाट करिअर सुरु भएको भन्न मिल्दैन । बिद्यार्थीकालमा लेख्दै गर्दा सुरु भएको हो । एकपटक गोपालदासजी (वरिष्ठ पत्रकार गोपालदास श्रेष्ठ) ले समाचार लेख्न भन्नुभयो । त्यसपछी लगातार जशो ‘द कमनर’मा समाचार लेखेँ । करिअर भन्दा पनि त्यो बेला संलग्नता मात्र हुन्थ्यो । विस्तारै एकपछी अर्को लेख्न थालेपछी म यो क्षेत्रमा आएँ । त्यो कुनै स्थायी पेशाको हिसावले थिएन । एउटा यस्तो अवधी थियो कि वि.स. २०७२÷२०२८ सालतिर हामीहरु विभिन्न पत्रपत्रिकामा लेखिरहन्थ्यौँ । नाम पनि आउँदैनथ्यो । अहिलेजस्तो कुनै संस्था जोईन गरेजस्तो होईन । त्यो अस्थायी काम मात्र थियो । अहिले काम गरे पनि भोली निरन्तरता पाउने नपाउने टुंगो हुन्थेन ।

त्यतिबेला तपाई त्रिवीमा पढ्दै हुनुहुन्थ्यो ?
म त्यतिखेर कलेजतिर पढ्दै थिएँ । म प्रायजशो पत्रपत्रिकामा संलग्न भएको थिएँ । त्यो बेलाका सबैजशो सम्पादकहरुसंग राम्रो सम्बन्ध थियो । मैले सबैसंग काम गरेको छु । समाचारका अलावा कहिलेकाँही सम्पादकीय पनि लेख्थेँ । म आफैँलाई यही क्षेत्रमा लाग्छु भन्ने थिएन । त्यसैले मैलै एम.ए अर्थशास्त्रमा गरेँ । त्यसपछी पनि लेख्दै गर्दा रासस जोईन गरेँ ।

त्यो कति साल तिरको कुरा थियो ?
२०३४ साल तिर होला ।

त्यतिबेला पञ्चायत चलिरहेको थियो । रासस सरकारी एजेन्सी भएकोले सरकारको डोमिनेशन कत्तीको थियो ?
रासस सरकारी निकाय भएकोले सरकारको डोमिनेशन थिएन भन्ने कुरा होईन । तरपनि केही गर्न सकिने कामहरु थिए । हामीले केही गरेका छौँ । समाचारको प्रवाहलाई देशको विभिन्न ठाउँमा पुर्याउने, आर्थिक र विकास समाचारहरु खोज्ने कामको सुरुवात गरेका छौँ । त्यो अहिले पनि देख्न सकिन्छ ।

वि.स.२०३६ साल नेपालको इतिहासमा चर्चित छ । त्यतिबेलाको राजनीतिक अवस्था कस्तो थियो ?
एक पक्ष चाँही पञ्चायतलाई केही पनि नचलाएर समाचार दिनुपर्छ भन्ने थियो । अर्को चाँही यतिसम्म समाचार दिन हुन्छ भन्ने थियो । समाचारपिच्छे नै बहस चलिरहन्थ्यो । तर २०३६ सालमा जनमतसंग्रह भएपछी अलिकति राम्रो वातावरण बन्यो । सबै पार्टीहरुको समाचार दिन पाउने भयो । तर त्यो भन्दा अगाडी प्रतिबन्धीत पार्टीहरुको समाचारको गन्ध नै आउन हुदैनथ्यो । त्यतिबेला हामीले समाचार समिति यसरी चलाउनुपर्छ भन्ने विषयमा अभ्यास पनि गर्यौँ ।

अर्को पक्ष प्रतिबन्धित पार्टीहरुले पनि राससको समाचारलाई लिएर नकरात्मक प्रतिक्रिया जनाएको मलाई थाहा छैन । बरु कहिलेकाँही समाचारकर्मीहरुमाथी बहुदलको पक्षमा समाचार दिएको आरोप लाग्यो । केहीले निर्दलको पक्षमा समाचार दिएको आरोप पनि लाग्यो । तर वास्तवमा हामीले सबैको आवाजलाई समेट्ने कोशिस गर्यौँ । त्यतिबेलाको रेकर्ड हेर्दा पनि हुन्छ ।

Prof-Regmi2त्यतिबेला न्युज रुममा धेरै समाचार किल हुन्थे भनिन्छ । के थियो वास्तविक अवस्था ?
त्यतिबेलाको सरकारको आलोचना सहन सक्ने क्षमता त छँदै थिएन । कहिले धेरै दिएको त कहिले थोरै दिएको भन्दै समस्या ब्यहोर्यौँ । बाहिर जनचाहना धेरै अगाडी बढि सकेको अवस्था थियो । तर मुखरित हुन सकिरहेको थिएन । समाचार समितिले पुर्ण प्रेस स्वतन्त्रता भएको बेलामा जस्तो काम गर्यो भनेर त नभनौँ तर त्यो एक वर्षमा धेरै किसिमका स्वतन्त्रताहरु प्रयोग भए । त्यतिबेला धेरैका आवाजहरु पाउन सक्नुहुन्छ । बहुदल आएपछी फरक ढंगले गयो ।


मैले धेरै पटक स्पष्टिकरण दिएको छु । यो समाचार यो कारणले लेखेँ । यो यो कारणले लेखेँ भनेर लिखित र मौखिक दुवै स्पष्टिकरण दिएको छु ।


 

पञ्चायतको अवधीमा सुर्यबहादुर थापा, कीर्तिनीधी विष्ट, तुलसी गिरी र केही समय मरिचमान सिंहले प्रधानमन्त्रीको रुपमा शासन गरे । तर सुर्यबहादुर थापाले सरकारी संचारमाध्यामहरुमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गर्दथे भनिन्छ । के यो वास्तविक हो ?
त्यति धेरै होईन । पञ्चायतलार्ई सघाउने, गाउँ फर्कलाई सघाउने किसिमको कुरा आउँथ्यो । तर यस्ता कुरामा कतिपय कम र कतिपय बढी मात्र अगाडी थिए ।

पञ्चायतभित्र अलि उदार शासक को थिए ?
उदार भनेर टिप्पणी नगरिहालौँ । पञ्चायत भन्नाले राजाको प्रत्यक्ष शासन थियो । जुन अर्थमा स्वतन्त्र प्रेस जस्तो थिएन । त्यो बेला गाउँ फर्क र पञ्चायतलाई अप्ठेरो पर्ने समाचार दिन पाईदैनथ्यो । सेन्सरकै लागि विशेष अवस्था थिएन । तर अञ्चलाधिशले केही गडबढी हुनासाथ पुर्जि काटिहाल्थे ।

तपाईले त्यस्तो अवस्था व्यहोर्नुपर्यो ?
मैले धेरै पटक स्पष्टिकरण दिएको छु । यो समाचार यो कारणले लेखेँ । यो यो कारणले लेखेँ भनेर लिखित र मौखिक दुवै स्पष्टिकरण दिएको छु ।

त्यस्तो कुनै घटना याद छ अहिले ?
जुलुशको समाचार लेख्दा, त्यसको नाराका विषयमा लेख्दा स्पष्टिकरण दिएको थिएँ । एकपटक त समाचार जत्तिकै स्पष्टिकरण थियो । अन्चलाधिसले सोधने पाउने थियो । त्यही विषयमा हामी रमाईलो गथ्यौँ ।

त्यतिबेला दरवारको रिर्पोटिङ गर्दा निश्चित किसिमको आचारसंहिता थियो भनिन्छ । तपाईहरुले राम्रोसंग भोग्नुभयो । कस्तो थियो त्यो ?
आचारसंहिता भन्ने नै त थिएन तर निश्चित किसिमको प्याटर्न थियो । राजाको समाचारमाथी टिप्पणी गर्न पाईदैनथ्यो । राजाको रिर्पोटिङग गर्दा हामी त्यसलाई फ्लो गर्दथ्यौँ । त्यतिबेलाको संविधान नै त्यस्तो थियो । तपाईले यस्तो नठान्नुहोस कि त्यो बेला निश्चित पुस्तिका नै थियो ।


अलिकति पश्चिमी अध्ययनले गर्दा पनि उहाँमा उदारता देखिन्थ्यो । तर राजा त राजा नै भयो । विकासको लागि संचार भन्ने कुरा आफैमा हामीले आलोचना गर्न मिल्दैन ।


 

अलिकति पश्चिमी अध्ययनले गर्दा पनि उहाँमा उदारता देखिन्थ्यो । तर राजा त राजा नै भयो । विकासको लागि संचार भन्ने कुरा आफैमा हामीले आलोचना गर्न मिल्दैन ।
तपाईले विषेश गरी राजा महेन्द्र र वीरेन्द्रको रिपोर्टीङग गर्नुभयो । महेन्द्र भन्दा वीरेन्द्र अलि उदार थिए भनिन्छ, संचारमाध्यामहरुका लागि । खासमा कस्तो थियो उनको पत्रकारहरुलाई हेर्ने दृष्टिकोण ?
जस्तो नेपालमा टेलिभिजन ल्याउनुपर्छ भन्ने उहाँको भाषणमै आएको थियो । पत्रपत्रिकाहरु रहनुपर्छ उहाँको सोचाई थियो । अलिकति पश्चिमी अध्ययनले गर्दा पनि उहाँमा उदारता देखिन्थ्यो । तर राजा त राजा नै भयो । विकासको लागि संचार भन्ने कुरा आफैमा हामीले आलोचना गर्न मिल्दैन । तर त्यस अनुसार आउने कुराहरुमा पञ्चायतलाई सघाउने गरी समाचार दिनुपर्छ भन्ने थियो ।
वीपी कोईराला नेपालको इतिहासमा उचाई बनाएका राजनेता हुन । उनको रिर्पोटिङग गर्दाको कुनै अविष्मरणीय संस्मरण छ की ?
त्यस्ता धेरै घटना छन् । २०३६ सालको जनमतसंग्रहमा भाग लिने निर्णय गर्नुभयो । त्यसको नतिजालाई स्वीकार गर्नुभयो । त्यो विषयमा धेरै रिर्पोटिङग गरियो ।

भेट हुँदा उनले पत्रकारहरुलाई कस्तो व्यवहार गर्दथे ?
निकै राम्रो सम्मान गर्नुहुन्थ्यो । मित्रवत व्यवहार थियो । अझ जस्तो प्रेसले अपेक्षा गर्छ त्यही थियो ।

उनको राम्रो पक्ष ?
प्रेसलाई राम्रो सम्मान गर्नुहुन्थ्यो । आफ्नो मन्तव्यपछी पे्रेसलाई केही सोध्नुछ की भन्ने जस्तो बडी ल्याङग्वेज हुन्थ्यो ।

बहुदल आएपछी सरकारी संचारमाध्यामहरुको भूमिका अलि कमजोर बन्दै गएको जस्तो देखिन्छ । परिवर्तनपछीका चरणहरुलाई विश्लेषण गर्दा सरकारी संचारमाध्यामहरुको अवस्था किन कमजोर बन्यो ?
२०४६ देखी पहिलो चुनावसम्म नीजी क्षेत्र आईसकेको थिएन । राससले गर्ने सेवा सबैका लागि सेवा जस्तै थियो । स्वतन्त्रता आएपछी राज्यले आफै गर आफै खाउ जस्तो गर्यो । तर संचारमाध्मयामलाई व्यवस्थीत गर्नलाई केही गरेको भए अहिलेको जस्तो अवस्था हुदैनथ्यो । लेखेको आधारमा सजाय पाईदैनथ्यो । प्रेस बन्द गर्नु परेन । तर आमसंचारमाध्याम त्यसै बढ्ने होईन । पत्रकारहरुको क्षमता पनि अभिवृद्धि गराईएन । राज्यले संचारकर्मीहरुको जीवीका चलाउन र संस्थाहरुको सामाथ्र्य बढाउन केही गरिदिनुपथ्र्यो । तर त्यो हुन सकेन ।
नीजी क्षेत्रले अलिकति टिपेर लियो । तर उसले पनि दुई ठुला स्तम्भहरुलाई बुझ्न सकेन । पहिलो जनशक्ती र दोश्रो उत्पादनलाई संगसंगै लिन सकेन । तर रिर्पोटिङगमा उहाँहरुको दृष्टि पुगेन । किनभने त्यसको व्यापारिक पक्षलाई ध्यान दिनुभयो । त्यो फस्टाउँदै गयो । तर यि दुई स्तम्भहरु जहाँको त्यही रह्यो ।

त्यतिबेलाको सरकारले यो क्षेत्रलाई बलियो बनाएर लिने सोच बनाएको भए अहिलेको जस्तो भद्रगोल हुदैनथ्यो भनिन्छ । त्यस्तै बुझाई तपाईको पनि हो ?
त्यो बेला सहजीकरण भएको भए अहिलेको जस्तो अवस्था आउँदैनथ्यो भन्ने लाग्छ ।

बहुदलीय व्यवस्थामा राससको तपाई प्रधान सम्पादक हुनुहुन्थ्यो । सम्पादकीय टिमको हिसावले दरवार र दलको हिसावले कत्तिको दवाव हुन्थ्यो ?
त्यतिबेला म चिफ रिर्पोटर थिएँ । प्रजातन्त्रमा यस्तो भैरहन्छ । कुनै पार्टीप्रति हाम्रो ध्यान पुगेन, त्यसलाई पनि हामिले सच्यायौँ । कुनै पार्टीप्रति बढी भयो, त्यसलाई पनि हामिले सच्यायौँ । तर यो पार्टी र उ पार्टी भनेर हामीले गरेनौँ । हामीले ६५ जिल्लासम्ममा हामीले सुचना प्रवाह गर्दथ्यौँ । त्यो बेला त्यहाँको रिपोर्ट पनि हप्ता दिन जतिमा टेलिफोन मार्फत काम गरिन्थ्यो । त्यतिबेला डर भन्ने थिएन ।

तर जागिरको सवाल त थियो होला नी ?
हामीलाई जागिरकै पनि डर थिएन । एक किसिमले भन्दा हामीलाई जागिर नै हो भन्ने पनि लाग्दैनथ्यो । कसैले पुर्जि काट्छ भने काटोस न भन्ने थियो । आखिर पछी त छाडियौँ नि त । अर्को जागिर भएर छोडेको त होईन ।


नेपालमा यो एक किसिमको रोग जस्तै देखिन्छ । यो कसरी आयो म भन्न सक्दिनँ । पदमा नपुग्दासम्म प्रेसको आवाज उठाउनलाई साह्रै फ्रेण्डली तर पुगेपछी फरक हुन्छ । म अहिले आउने प्रधानमन्त्रीहरुका विषयमा उहाँहरुको पनि स्वभाव होला भन्ने तयार भएको हुन्छु ।


माधव नेपाल प्रधानमन्त्री हुँदा राससको रजत जयन्तीमा म भुमिगतकालमा राससको एउटा समाचारका कारण बाँचे भनेका थिए । त्यस्ता समाचारहरु कसरी दिनुहुन्थ्यो ?
यस्ता समाचारहरु दिएको विषयमा किन दिएको भन्ने पनि हुन्थ्यो । तर संधै चुनौतिहरु हुन्थे । तर कसै कसैले रासस भन्नाले सुरक्षित काम भन्ने बुझ्थे । तर त्यस्तो थिएन । त्यतिबेला रेडियो नेपाल र नेपाल टेलिभिजनले पनि राससकै समाचार प्रयोग गर्थे । च्यालेन्जहरु त संधै हुन्थे । जे ठान्थ्यौँ, तर गरिहाल्ने पछी Prof-Regmiफिर्ता लिने पनि गरेका छौँ ।

जीवित नरहेका प्रधानमन्त्रीहरुमध्य संचारमाध्यामहरुको भूमिकालाई ब्रोड बनाउनुपर्छ भन्ने उदार प्रधानमन्त्री को थिए ?
यही थियो भनेर त नभनौँ । तर पदमा नपुग्दा र पुगिसकेपछीको अवस्थामा धेरै अन्तर देखिन्छ । पदमा पुगेपछी मलाई सहयोग हुनैपर्छ भन्ने भाव देखिन्छ । नेपालमा यो एक किसिमको रोग जस्तै देखिन्छ । यो कसरी आयो म भन्न सक्दिनँ । पदमा नपुग्दासम्म प्रेसको आवाज उठाउनलाई साह्रै फ्रेण्डली तर पुगेपछी फरक हुन्छ । म अहिले आउने प्रधानमन्त्रीहरुका विषयमा उहाँहरुको पनि स्वभाव होला भन्ने तयार भएको हुन्छु । यो कुरा मन्त्रीहरुमा पनि लागु हुन्छ ।

यो शासकिय प्रवृक्ती हो ?
कतिपयको त राजनीति गर्नुमा कुनै स्वार्थ देखिदैन । त्यस्तो पनि प्रधानमन्त्री हुनुभयो । तर त्यस्तासंग पनि प्रेसको तिक्ष्ण आलोचना क्षमता नहुँदो रहेछ ।
कतिपय वरिष्ठ पत्रकारहरु जीवित नभएका पुर्व प्रधानमन्त्रीहरु मध्य मनमोहन अधिकारी र कृष्णप्रसाद भट्टराई अलि उदार थिए भनिन्छ । तपाईको बुझाई के छ यसमा ?
यत्तीका ठुला मान्छेहरुका विषयमा म कसरी टिप्पणी गरौँ । समग्रमा भनिहाले की पञ्चायतकालमा स्वतन्त्र प्रेस नभएको बेला बेग्लै थियो । बहुदल यता भय थिएन । बहुदलका नेताहरुमा समय समयमा प्रेसका विषयमा लागेको रोग प्रकट हुन्थ्यो । पदमा हुँदा प्रेसलाई आलोचना गर्ने मानिस मैले भेटेको छैन । तरपनि उनिहरुलाई मिडिया चाहिन्छ ।


अहिले आर्थिक स्थीरता भएन भनेर राजनीतिलाई दोष लगाईन्छ । वास्तविकता भने एउटा स्थीर भयो भने अर्को पनि स्थीर हुन्छ । यदी दुवै स्थीरता भैदिएको खण्डमा प्रेसभित्र पनि जागरण आउँथ्यो । हामी यसरी भर पर्नु पर्ने थिएन । हामी आफैँ एउटा संस्था हौँ भन्ने भावना आउँथ्यो ।


 

अहिले नेपाली मिडियाले लिएको बाटो ठिक छ ?
बाटो ठिक छ तर गतिशिलता छैन । मैले देखको चाँही मिडिया अहिले धेरै फास्ट भएर गईरहेको छ । धेरै मानिसकहाँ पनि पुगिरहेको छ । २४ घण्टामा एक पटक पत्रिका आउने बेला र प्रत्येक मिनेटमा अपडेट हुने बेला अन्तर हुन्छ । त्यसैले गर्दा त्यहाँ काम गर्ने जनशक्ती पनि प्रेसरमा छ । समयसंगै कसरी दौडने भन्ने विषयमा सोच्नुपर्छ । यतिबेला राम्रो बाटो तय गर्न सकेनौँ भने भविष्यमा थप समस्या आउँछ ।

ब्रोडसिट अखबारहरु पनि राजनीतिक रुपमा पक्ष या विपक्षमा देखिन्छन् । यसमा उनिहरुले तटस्थता देखाउन नसक्नुको कारण चााँही के देख्नुहुन्छ ?
अहिले दुई ठाउँमा आड लिने अवस्था छ, राजनीतिक र आर्थिक रुपमा । कि व्यापर कि राजनीतिमा भर पर्नु पर्ने अवस्था छ । आफ्नो सुरक्षाका लागि कि व्यापार की आर्थिक स्थीरताका पक्षमा आड लिने चलन छ । अहिले आर्थिक स्थीरता भएन भनेर राजनीतिलाई दोष लगाईन्छ । वास्तविकता भने एउटा स्थीर भयो भने अर्को पनि स्थीर हुन्छ । यदी दुवै स्थीरता भैदिएको खण्डमा प्रेसभित्र पनि जागरण आउँथ्यो । हामी यसरी भर पर्नु पर्ने थिएन । हामी आफैँ एउटा संस्था हौँ भन्ने भावना आउँथ्यो । अहिलेको सबै अवस्था स्थीरताको परिणाम हो । स्थीरतापछी पो नविनता र सिर्जनशिलता आउँछ । संधै त्यही कुराले ज्वरो गाडेको खण्डमा कसरी स्थीरता आउँछ । नेपाली पत्रकारिताको समस्या यहीँनेर छ ।

के यही अवस्था रहिरहेमा नेपाली प्रेस संकटमा पर्छ ?
यस्तै अवस्था रहिरहेमा संकटमा पर्ने दिन आउँछ । कि उ कसैको मुख भईदियो कि कसैको एजेण्ट भैदियो । उसको स्वरुप: त ब्रोडसिट हो नि त । कसैमाथी भर परिहँदा उ आफैमा कसरी अस्तीत्व भएको संस्था हुन सक्छ ? अहिले निष्पक्ष नै छैन भन्ने होईन । भरसक दिन खोजिरहेको छ ।

प्राध्यापक रेग्मीसंग गरिएको गम्भिर कुराकानी आगामी साता भाग २ का रुपमा प्रकाशन हुनेछ । 

1344 पटक पढिएको
Loading...

प्रतिक्रिया दिनुहोस

NIC Asia below taja khabar
Bajaj below taja samachar
RITZ sports right side Below samsung cement health right side Samsung health right side Samsung health right side bottom