फास्टट्रयाकलाई लास्टट्रयाक बनाउने भारतीय खेल !

फरकमत

मङ्लबार, माघ १८, २०७३

loading...


- दीपेन्द्र पाण्डे

द्रुतमार्ग बन्दा तराई मधेशका उत्पादन सजीलो र छिटो काठमाण्डौ पुग्दा उनीहरुको (तराईवासी नेपालीहरुको) कारोबार र सम्बन्ध (आर्थिक र राजनैतिक) काठमाण्डौसंग घनिष्ट हुने निश्चित छ । जसले गर्दा भारतीय एजेण्डा तराई मधेशमा कमजोर हुन जाँदा दिल्लीको काठमाण्डौ पँहुच र दबाबपनि घटने भारतीय सत्ताको पूर्वअनुमान आफैमा दमदार देखिन्छ ।

विकासप्रेमी नेपालीहरुको चासोको बिषय बनेको फास्ट ट्रयाकको बारेमा सम्पुर्ण देशबाशीको ध्यान खिच्ने गरी संसदमा तात्कालिन प्रधानमन्त्री केपी ओली सम्भाबित सरकार प्रमुख पुष्पकमल दाहाललाई सोध्दै थिए । फास्ट ट्रयाक के हुन्छ ? कसले बनाउँछ ? केही समय पश्चात पूर्वप्रधानमन्त्री ओलीलाई सोही संसदमा बर्तमान सरकारका प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले जबाफ फर्काए । ओलीजि ढुक्क हुनुस । फास्ट ट्रयाक (द्रुत मार्ग ) हामी नै बनाउँछौ ।
थुप्रै आशंकाहरुलाई चिर्दै केही स20161026131341-dipendra pandeyमय पहिला भारत समर्थित दाहाल सरकारले द्रुतमार्ग आफै (नेपाल सरकारले) निर्माण गर्ने औपचारिक निर्णय छापाहरुलाई उपलब्ध गराएको छ । बिगतमा नेपालको सरकारले गरेको भारतीय कम्पनी (आइएलएफएस ) संगको संझौता तोडेको छ । तर यो द्रुतमार्ग कसरी बन्ने छ ? कहिले काम सुरु हुन्छ ? कसलाई यो कामको जिम्मा लगाइन्छ ? यसको लगानी कसरी जुटाइन्छ ? जस्ता अनेकौ सवालको चित्तबुझ्दो र भरपर्दो जबाफ शेरबहादुर देउवाको टेको ढल्ने नजिक पुग्दापनि हालसम्म बर्तमान सरकारले जनता सामु ल्याउन सफल भएको छैन । फास्ट ट्रयाकको काम किन र कसले ढिला गर्दैछ ? यसको नियती के हुन्छ ? जस्ता सवाल सर्बसाधारण जनताको उत्सुकता र कौतुहलताको कारण नै लेख लेखीने कारण हुन ।

 

सामान्य परिचय
काठमाण्डौलाई तराई संग जोडने छोटो मार्गको आबश्यकता धेरै पहिला देखी महशुस गरिएको हो । सन १९५४ मा काठमाण्डौ देखी हेटौडा जोडने ९१ किलो मिटर बाटो कान्ति राजपथ तात्कालिन अवस्थामा शाही नेपाली सेनाले ७० किलो मिटर ट्रयाक खोल्दै थियो । सन १९५६ मा त्रिभुवन राजपथ कठमाण्डौ नौबिसे हेटौडा भारतीय  सहयोगमा खुले पनि काठमाण्डौले तराईसंग छिटो सम्पर्क गर्ने अबसर नै पाएन । पर्सा जिल्लाको ठोरी, हेटौडा, भैसे , कुलेखानी, चितलाङ्ग, चन्द्रागीरी, थानकोट हुँदै काठमाण्डौ जोडने पुरानो रुटलाई
मात्र ब्यबस्थीत गर्न सफल कान्ती राजपथ र त्रिभुवन राजपथको बिकल्पमा तयार गरिएको द्रुत मार्गले काठमाण्डौलाई छिटो र फाइदाजनक ढंगबाट तराईसंग जोडने कल्पना आफैमा जायज र अत्याबश्यक भैसकेको थियो ।

 

सोही सिलसिलामा नेपाल सरकारले बिभिन्न दातृ निकाय र दातृ राष्ट्रसंग आफ्ना इच्छा जाहेर गर्दा नेपाललाई सहयोग गर्न जापनिज सरकार सबै भन्दा पहिला तयार भएको भेटिन्छ । सन १९९१ मा जापनिज सन १९९२ मा स्वीस, सन १९९३ मा प्रोजेक्ट डानिडा हुँदै १९९४ मा जापनिज मार्फत बिभिन्न ठाउँबाट तराई जोडन अध्ययन अनुसन्धान भइरहे । एसियन डेभलपमेन्ट बैंक  (एडिबी) को सहयोगमा सन २००८ मा प्रारम्भिक डिजाइनको निम्ती बाग्मती करीडोर अन्तर्गत सानो खोकना, छैमले , गौसेल, माल्टा, बुदुने , छतिवन हुँदै बारा जिल्लाको निजगढ जोडने यो मार्गको ट्रयाक खोल्ने काम नेपाली सेनाद्वारा सम्पन्न भैसकेको छ । द्रुत मार्गको कारणले ट्रकहरुको लागी एकातर्फ यात्रा गर्दा इन्धन बापत चार हजार बचत हुने अनुमान गरिएको छ । यो मार्गमा दैनिक पाँच हजार गाडी गुडदा इन्धन बापत बचत हुने रकम अनुमानित सात बिलीयन ( दैनिक ७० लाख नेपाली रुपैंया) देखीदा आयोजना सुरु नहुँदै मृत्युको सिकार हुन्छ कि (?) भन्ने देखीदै छ ।

नेपाल सरकारको गौरवशाली आयोजना यो वा त्यो नाममा किन ढिलाई भैरहेको छ ? यसको कारणहरु के के हुन ? सुक्ष्म अध्ययन गर्ने हो भने नेपाली मन्त्रीको कमिशन चक्कर र भारतीय सत्ताको दिर्घकालिन रणनीति फेला पर्दछ ।

अनुमानित लागत :
सन २००८ मा एडिबीले सम्पन्न गरेको सम्भाब्यता अध्ययन अनुसार ७६ किलोमिटर सडक निर्माण गर्न ७० अर्ब लाग्ने आँकलन गरिएको थियो । समय लम्बीदै जाँदा भएको मुल्य बृद्धीलाई थपगर्दा एक खर्ब सात अर्ब लाग्ने हालको अनुमानमा अझ बृद्धी हुने निश्चितनै छ ।

 

प्रस्तावित भारतीय कम्पनी :

नेपाल सरकारको बोलपत्र आबहान अनुसार फास्ट ट्रयाक निर्माण गर्न इच्छुक पहिलो भारतिय कम्पनी (आइ एल एफ एस ) हो । सुरुवाती अवस्थामा सो कम्पनीले निर्माण गर्ने ७६ किलो मिटर चार लेनको बाटोको साथै दुइ दशमलब पाँच मिटरको सोल्जर रहेको थियो । नेपाल सरकारले जमानी बसी दिने वा ऋृण खोजी दिने वाचा अनुसार प्रत्येक दिन ५५०० गाडी गुडनु पर्ने , नगुडेमा अपुग रकम नेपाल सरकारले दिनुपर्ने उसको सर्त सुरुवाती अवस्था मै बिबादित हुन पुग्यो ।

जनस्तरबाटै सो कम्पनी र कार्य बिबादित हुने अझ ठुलो कारण त टोल ट्याक्स मोटर साइकिल ८ सय ,कार १५ सय , ट्रक ३ हजार र एक्सल(ठुलो) ट्रक ४५ सय लिने कुराले सबै नेपालीको ध्यान खिच्न सफल भयो । हालको गाडीको चापलाई मध्यनजर राख्दा ३००० देखी ४००० गाडी प्रतिदिन गुडने अनुमानले गर्दा यस किसिमको संझौताले भारतीय कम्पनीको सेवा गर्न लालायीत राजनैतिक नेतृत्व र केही मन्त्री बिबादित हुँदा भारतिय नाकाबन्दीबीच बनेको ओली सरकारले द्रुतमार्ग नेपाल सरकारलेनै बनाउने निर्णय चर्चित र लोकप्रिय भयो ।

तराई मधेशको निजगढमा अन्तराष्ट्रीय बिमानस्थल र द्रुतमार्ग निर्माण भएको खण्डमा तराई मधेशको विकाश पनि द्रुत गतीले बढने निश्चितनै छ । ततपश्चात भारतीय सत्ताको निम्ती काम गर्ने तराइ मधेश  केन्द्रीत राजनैतिक दलहरु कमजोर हुन जाने उनीहरुको आंकलन छ ।

नेपालीले बनाउन नसक्ने तर्क :
नेपालमा बिभिन्न मानिसहरु जानेर वा नजानेर द्रुतमार्ग नेपालीले बनाउन नसक्ने तर्क गर्छन । सत्र सय तीस मिटर लामो सुरुङ्ग र ६० वटा पुल समेत निर्माण गर्नु पर्ने यो आयोजना नेपाली ठेकेदारले सम्पन्न गर्न सक्दैनन भन्ने नेपाल सरकार को पूर्वसचिब तुलसी प्रसाद सिटौलाको तर्क सुन्न बाध्य छौं । सामान्य उचाईका पुल निर्माणमा समेत रोइरहेका नेपाली ठेकेदारहरु प्रबिधी र प्राबिधिकको अभाबले गर्दा ( दशवटा बिशेष किसिमका पुल जसको उचाई बीसमिटर भन्दा अग्ला छन) काममा खरो उत्रन्छन भन्न कठिन देखिन्छ तर असम्भब भने देखीदैन ।

फास्टट्रयाकले दिने योगदान :
निजगढमा प्रस्ताबित अन्तर्राष्ट्रिय  बिमानस्थल र द्रुत मार्गलाई एक आपसमा जोडदै निजगढ देखी पथल्यैया (१८ किलोमिटर) महेन्द्र राजमार्गसंग सम्पर्क हुँदा एक घण्टामा हिन्दूहरुको पवित्र भुमी जनकपुर र चार घण्टामा बौद्ध मार्गीहरुको स्वर्गभुमी लुम्बीनी पुग्न सकिन्छ । द्रुत मार्गको कारण लुम्बीनि र जनकपुरको काठमाण्डौ सम्पर्क सहज , सरल र छिटो हुन जाँदा नेपालको धार्मिक पर्यटनमा आमुल परिवर्तन ल्याउने अनुमान गरिएको छ । अर्कोतर्फ राजधानी काठमाडौको आर्थिक , सामाजिक, प्रशासनिक र राजनैतिक सम्बन्ध तराई -मधेशसंग सुगम र घनिष्ट हुनेछ भन्ने कल्पना गर्न सकिन्छ ।

नेपालमा बनिरहेको र बन्ने सम्भाबनाका भारतभक्त सरकारहरु, हाम्रा तोरीलाउरे राजनैतिक पदाधीकारीहरु , श्रीमान श्रीमती मुखी योजनाबिदहरु र जस्तो भएपनि पचाउने जनताको सोच र जिबनशैली हेर्दा फास्ट ट्रयाकको जीबन सुरुवात नै नगरी समाप्त पार्ने खेलको सहयोगी बन्ने खतरा बढदैछ ।

निर्माण कार्य ढिलाई हुनुका कारणहरु
नेपाल सरकारको गौरवशाली आयोजना यो वा त्यो नाममा किन ढिलाई भैरहेको छ ? यसको कारणहरु के के हुन ? सुक्ष्म अध्ययन गर्ने हो भने नेपाली मन्त्रीको कमिशन चक्कर र भारतीय सत्ताको दिर्घकालिन रणनीति फेला पर्दछ । सत्तामा बस्ने राजनैतिक नेताहरुको लाल्ची स्वभाबले करोडौंमा प्राप्त हुने कमिशनको कारणसंग भारतीय सत्ताको स्वार्थ गाँसिएको प्रष्टै देखिन्छ ।

तराई मधेशको निजगढमा अन्तराष्ट्रीय बिमानस्थल र द्रुतमार्ग निर्माण भएको खण्डमा तराई मधेशको विकाश पनि द्रुत गतीले बढने निश्चितनै छ । ततपश्चात भारतीय सत्ताको निम्ती काम गर्ने तराइ मधेश  केन्द्रीत राजनैतिक दलहरु कमजोर हुन जाने उनीहरुको आंकलन छ । द्रुतमार्ग बन्दा तराई मधेशका उत्पादन सजीलो र छिटो काठमाण्डौ पुग्न जाँदा उनीहरुको (तराईवासी नेपालीहरुको) कारोबार र सम्बन्ध (आर्थिक र राजनैतिक) काठमाण्डौसंग घनिष्ट हुनजाने निश्चित छ । जसले गर्दा भारतीय एजेण्डा तराई मधेशमा कमजोर हुनजाँदा दिल्लीको काठमाण्डौ पँहुच र दबाबपनि घटने भारतिय सत्ताको पूर्वअनुमान आफैमा दमदार देखिन्छ । फलस्वरुप: भारत यो आयोजना सकेसम्म बन्नै नदिने , नसके आफै बनाउन प्रयत्न गर्ने , त्यसमा पनि असफलता हातलागे कामलाई धेरै पछाडी धकेली दिने रणनीतिले काम गरेको प्रष्टै बुझ्न सकिन्छ ।
अब हुन्छ के ?
चारपुस्ता देखीको नेपाली जनताको चाहाना द्रुतमार्ग नेपाली नेताको असक्षमता र भारतीय  रणनीतिको सिकार हुन बाध्य भैरहेको छ । हाल देशमा अभिमन्युको आयु भएको भारत समर्थित र निर्मित दाहाल सरकारले द्रुतमार्गको काम अगाडी बढाउँछ भन्नु “चन्द्रमाले बिस्कुन सुकाउँछ“ भने जस्तै हो । राष्ट्रिय गौरबको आयोजना द्रुतमार्ग राष्ट्रको अन्तीम शक्ती नेपाली सेना मार्फत सम्पन्न गर्न जनस्तरबाटै दबाब दिन ढिला भैसकेको छ ।अन्यथा द्रुतमार्गलाई भारतिय सत्ताले नेपाली हरुको “सपना मार्ग“ बनाई दिने पक्का पक्की नै छ ।
नेपालमा बनिरहेको र बन्ने सम्भाबनाका भारतभक्त सरकारहरु, हाम्रा तोरीलाउरे राजनैतिक पदाधीकारीहरु , श्रीमान श्रीमती मुखी योजनाबिदहरु र जस्तो भएपनि पचाउने जनताको सोच र जिबनशैली हेर्दा फास्ट ट्रयाकको जीबन सुरुवात नै नगरी समाप्त पार्ने खेलको सहयोगी बन्ने खतरा बढदैछ । जानाजान द्रुतमार्गको काम सरकारी तबरबाटै सुस्त गरिएको दाहाल सरकारको गतिबिधी ,बर्तमान राजनैतिक अवस्था र राजनैतिक खिचातानी हेर्दा द्रुतमार्गलाई “फास्ट ट्रयाक हैन लास्ट ट्रयाक“ बनाइने भारतीय खेलले सफलता पाउने देखिदैछ ।

राजनीतिक टिप्पणीकारका रुपमा परिचय बनाएका पाण्डे नेपालपाटी अनलाइनमा प्रत्येक मंगलबार फरकमत स्तम्भ लेख्ने गर्छन ।
10297 पटक पढिएको
Loading...

प्रतिक्रिया दिनुहोस

NIC Asia below taja khabar
Bajaj below taja samachar
RITZ sports right side Janamat health right side Samsung health right side bottom Below blog adv