शहरमा छाउपडी–राजधानीमै छाउगोठ

loading...

बुधबार, पुस २०, २०७३



गएको हप्ता सुदूरपश्चिमको दुुर्गम गाउँको छाउपडी कथाले शहरका महिलाहरुको आङ सिरिङ बनायो । फण्ड जम्मा गर्ने र अभियान चलाउने केही ‘फण्डले’हरुले राजधानीका तारे होटेलमा सुुदूरपश्चिमका महिलाहरुको कथालाई कुप्रथा भन्दै बेच्न पनि भ्याए । शहरियाहरु यसलाई अछाम, बाजुरा, डडेल्धुरा जस्ता दुर्गम ठाउँको मात्र समस्या ठान्छन् ।

तर काठमाडौंका हरेक घरमा अघोषित छाउ गोठ बनाइएका छन् । ‘तिमी रजस्वला भएकी छौ ? भान्सामा नआउ है नानी अनि त्यहा नेर मन्दिर छ छोउली कतै ?’ घरमा कान्छो सदस्यलाई जेठो सदस्यले अरहन खटन गराइरहेको देखिन्छ ।

श्रीमान श्रीमती मात्रै हुँदा मत छाउपडी बार्दिन है भन्ने आम महिलाहरु जब सासुुको अगाडी पर्छन श्रीमानसँग सँगै सुत्दा पनि सासुु-आमाले थाहा पाउनुहोला की झै गर्छन् । महिनाबारी हरेक महिलाको व्यक्तिगत विषय हो ।

तर त्यही व्यक्तिगत विषय परिवारीक, समाजिक बनिरहेको छ । रक्तश्राव जस्तो ‘महिनावारी’ प्राकृत सामान्य क्रियाले विकटका हजारौ महिलाहरुको ज्यान जोखिममा छ । निकटमा ज्यान जोखिममा नभएपनि हरेक महिलाहरुले आत्मसम्मान गुमाइरहेका छन् । महिनाबारी अथवा छाउपडी विकटमा भयावह छ निकटमा घरघरमा गुुम्सिएर बसेको छ ।

शहरमा घरभित्रै अछुत

महिलाहरु मासिक रुपमा रक्तस्राव हुनुलाइ नै रजस्वला, पर सर्नु अथवा नछुने हुनु भनिन्छ । समाज परिवर्तनको लडाईमा फाल हालेको बताउने महिला अधिकारकर्मीहरु पनि म नछुने  भएको छु भन्ने गरेको प्रसस्तै भेटिन्छन् । जब शब्दमा नै विभेद ‘नछुने’ जोडिएको छ भने त्यसको अन्त्य कसरी होला ? हरेक दोष पुरुष प्रधान समाजसँग जोड्ने गरिएको छ । सुदूरपश्चिम र मध्यपश्चिममा पाहाडी जिल्लामा मात्रै होइन तराईका जिल्लामा पनि छाउगोठ बनाइएका छन् । छाउपडी प्रथा यसैको उपज हो ।

मान्छेमा महिला रजस्वला हुुन्छन भने के महिला भगवान रजस्वला हुँदैनन ? के देवी रजस्वला भइन आज पूजा हुन्न भनिएको छ ?

शहरमा रजस्वला हुँदा भान्सामा छिर्न नहुने, पूजा गर्न नहुने, एक्लै टाढा बसेर खानुपर्ने कुन चै पुरुषले भन्छ ? महिनाबारी भएका बेला शहरमा एक्लै श्रमतिसँग बस्ने पुरुषले खाना पकाउन अल्छी गर्नाले खान हुने तर त्यही पुरुष गाउँमा गएपछि खान नहुने किन ? महिलाको स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले आराम गर्न दिइएको हो भने त्यसलाई त्यसै अनुसार अगाडी बढाउनुपर्छ नभए अब हरेक महिला महिनाबारी भएका बेला भान्सामा पस्नुपर्छ, डाइनिङ टेबुुलमा हरेक सदस्यसँगै खानुपर्छ ।

sova

लेखक : शोभा न्यौपाने

पूजा गर्दा अनिष्ट !
शहरका हरेक घरमा पूजा कोठा बनेका छन् । पूजा कोठा नहुनेहरुले एउटै कोठामा भएपनि चार पाँच सयको मन्दिर बनाएर त्यसभित्र देउता थन्काएका छन् । बजारबाट किनेर ल्याएका कागजका भगवानलाई हरेक दिन धुप बालेर पूजा गरिन्छ ।

तर महिनाबारी भएका बेला तीनै कागजका भगवान छुन बन्देज गरिन्छ । छुुनुपर्छ भन्नेहरु पनि छुन डराइरहेका हुन्छन् । भगवान हुन अथवा मान्छे लिङ्गको पहिचान खुलाइएको छ । गणेश, महादेव, कृष्ण, ऋषि आदि पुरुष भगवानका प्रतिकका रुपमा पूजा गरिन्छ । महाकाली, सरस्वति, पार्वती, महालक्ष्मी, गौरी आदि महिला भगवान हुन । मान्छेमा महिला रजस्वला हुुन्छन भने के महिला भगवान रजस्वला हुँदैनन ? के देवी रजस्वला भइन आज पूजा हुन्न भनिएको छ ? होइन भने आम महिला पनि देवी हुन महिनाबारी भएका बेला हुने छोइछिटो बन्द गर्नुपर्छ ।

घरभित्रै एउटा कोठाको कुनामा ‘अछुत’ बनेर खानुलाई के भन्ने ?’  शहरी अनुहार बाहिर क्रिम पाउडर दलेका छन् तर भित्र कुरुप छन् ।

दिमाग बनेका छाउ गोठहरु भत्काउनुपर्छ
सुदूरपश्चिमका गाउँमा बनाइएका छाउगोठ किशोरी मृत्युसँगै भत्काइदै छन् । बाँकी रहेका भत्केलान पनि । तर शहरमा महिला आफै बनाएको मानसिक छाउगोठ कसले भत्काउने ? ‘रजस्वला’ हुनुको शारीरिक पिडा ४ दिन बढी खेप्नुपर्छ । तर हरेक महिला त्यो भन्दा बढी मानसिक पिडाहरु झेल्न विवश छन् । त्यसको कारण पुरुष होइन महिलाहरु नै हुन । एकातर्फ हामी सभ्य छौ भनिरहेका छौ अर्कोतर्फ आफैलार्ई पुरातन मूल्य मान्यताहरुको पैतालामुनि दबाइराखेका छौ ।

जसले पश्चिम नेपालमा प्रचलनमा रहेको छाउपडी प्रथाका बारेमा कडा टिप्पणी गर्छन र भन्छन–अशिक्षाका कारण समाजमा कायाम यस्तो प्रथालाई हटाउनु पर्छ । तर शिक्षित समुदायका महिला पनि त्यही बाटोमा छन् ।

यत्ति हो शहरमा आफ्नो जग्गा हुन्न त्यो नभएपछि छाउगोठ बनाउन सकिदैन । तर घरभित्रै एउटा कोठाको कुनामा ‘अछुत’ बनेर खानुलाई के भन्ने ?’  शहरी अनुहार बाहिर क्रिम पाउडर दलेका छन् तर भित्र कुरुप छन् । ती कुुरुप अनुहार उज्यालो बनाउन दिमाकमा बनेका छाउ गोठहरु भत्काउनु पर्छ ।

1364 पटक पढिएको
Loading...

प्रतिक्रिया दिनुहोस

NIC Asia below taja khabar
Bajaj below taja samachar
RITZ sports right side Below samsung cement health right side Samsung health right side Samsung health right side bottom